BizLIVE - Tỷ lệ này đặc biệt cao ở các doanh nghiệp FDI ngành lắp ráp ô tô/xe máy (71%), may mặc (59%) và điện tử (49%). Trong khi đó, đội ngũ chuyên gia, kỹ thuật viên... (nhóm kỹ năng cao) chỉ chiếm chưa tới 1/5 lực lượng lao động.
Ngày 22/7, ManpowerGroup Việt Nam và Viện Khoa học, Lao động & Xã hội (ILSSA) công bố báo cáo “Thực trạng và nhu cầu kỹ năng của lao động trong các ngành công nghiệp chế biến chế tạo tại các doanh nghiệp FDI Việt Nam".
Đây là kết quả nghiên cứu dựa trên khảo sát hơn 200 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thuộc 6 nhóm ngành nghề sản xuất, chế biến chế tạo (CBCT), qua đó dự báo tương lai việc làm và kỹ năng trong ngành cho giai đoạn 2021 - 2023.
Số liệu khảo sát từ báo cáo trên cho thấy, trong số 6 ngành CBCT phổ biến được doanh nghiệp FDI đầu tư vào Việt Nam hiện nay, cơ cấu lao động làm việc theo trình độ kỹ năng nghề có sự khác nhau tương đối lớn giữa các nhóm ngành.
Cụ thể, trong khi các doanh nghiệp lắp ráp ô tô, xe máy hiện có tỷ lệ việc làm với yêu cầu kỹ năng thấp (giản đơn) lên tới hơn 70% thì tỷ lệ này với doanh nghiệp da giày chỉ ở 25%.
 
Ở chiều ngược lại, lĩnh vực chế biến thực phẩm và đồ uống đòi hỏi tới 32% lao động có kỹ năng cao, trong khi tỷ lệ này với doanh nghiệp lắp ráp ô tô, xe máy hiện chỉ là 6%.
Theo nhóm nghiên cứu, trình độ công nghệ quyết định tới cơ cấu việc làm theo mức độ kỹ năng. Trong đó, thực trạng hiện nay chủ yếu lao động trong lĩnh vực có việc làm ở mức kỹ năng thấp và trung bình thấp.
Cụ thể, lực lượng lao động giản đơn chiếm tới 46% số lượng lao động trong các doanh nghiệp FDI. Số lượng nhân viên văn phòng, dịch vụ bán hàng, thợ lắp ráp và vận hành... (được xếp trong nhóm kỹ năng trung bình/trung bình thấp) chiếm khoảng 36%. Và đội ngũ chuyên gia, quản lý, kỹ thuật viên... (nhóm kỹ năng cao) chiếm chưa tới 1/5 lực lượng lao động.
Về kỹ năng, khảo sát trên quy mô hơn 200 doanh nghiệp cho thấy, đánh giá của doanh nghiệp FDI về đáp ứng yêu cầu của người lao động với 6 kỹ năng quan trọng đạt từ 3,67-3,97 điểm/5 (ứng với mức trung bình khá).
Đồng nghĩa, có thể thấy chất lượng người lao động đang làm việc trong các doanh nghiệp FDI vẫn còn khoảng cách nhất định so với kỳ vọng của các nhà đầu tư nước ngoài.
Doanh nghiệp FDI làm gì để giải bài toán thiếu hụt kỹ năng của người lao động?
Trao đổi với nhóm nghiên cứu, có tới hơn 1/5 tổng số doanh nghiệp (21%) cho biết gặp khó và rất khó trong việc tuyển được lao động có kỹ năng chuyên môn phù hợp với yêu cầu của mình.
Trong đó, có tới 70% doanh nghiệp cho biết ứng viên không đáp ứng đủ yêu cầu năng lực về chuyên môn khi tuyển dụng, 53% không đáp ứng đủ nhu cầu về trình độ ngoại ngữ.
Ngoài ra, một số doanh nghiệp cũng cho biết gặp nhiều khó khăn trong việc tìm kiếm được các ứng viên có kỹ năng làm việc cốt lõi và kỹ năng mềm (25%).
Kết quả khảo sát của Manpower cho thấy, trước sự thiếu hụt kỹ năng của người lao động, biện pháp phổ biến nhất với các doanh nghiệp FDI là đào tạo lại lao động (tỷ lệ 81%). Ngoài ra cũng có tới 78% doanh nghiệp cho biết tiếp tục tuyển mới, hay thuyên chuyển vị trí giữa các bộ phận để tìm người phù hợp (57%).
Đáng chú ý, có tới gần 1/3 doanh nghiệp cho biết sử dụng biện pháp thuê lại lao động để giải quyết, bù đắp sự thiếu hụt. Điều này diễn ra phổ biến nhất trong lĩnh vực điện tử (44%) và chế biến thực phẩm, đồ uống (41%).
Trước làn sóng đầu tư nước ngoài vào Việt Nam đang tiếp tục gia tăng, Nhóm nghiên cứu đưa ra dự báo cơ cấu nhân lực thời gian tới sẽ có sự thay đổi cơ bản và rõ nét hơn. Đó là khi dòng chảy đầu tư nước ngoài có xu thế hướng tới các ngành yêu cầu lao động có trình độ ngày càng cao hơn, không còn là các nhân sự tay nghề thấp hoặc không có kỹ năng.
 
Kỹ năng lao động là "chìa khóa" để phát triển ngành sản xuất tại Việt Nam

Là quốc gia Châu Á có quá trình hội nhập quốc tế mạnh mẽ cùng với lực lượng lao động trẻ dồi dào, Việt Nam tiếp tục thu hút nhiều vốn đầu tư nước ngoài (FDI), tạo thêm nhiều cơ hội kinh doanh và việc làm trong nước.

Theo báo cáo mới nhất từ Tổng cục Thống kê, trong 6 tháng đầu năm 2021, các nhà đầu tư nước ngoài đã đầu tư vào 18 ngành lĩnh vực tại Việt Nam. Trong đó, lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục dẫn đầu với tổng vốn đầu tư đạt 6,98 tỷ USD, chiếm 45,7% tổng vốn đầu tư đăng ký.
Ông Simon Matthews

Có thể thấy, trong bối cảnh chịu tác động từ đại dịch COVID-19, ngành công nghiệp chế biến chế tạo vẫn tiếp tục là một trong những mũi nhọn dẫn dắt tăng trưởng của nền kinh tế.

Chia sẻ tại buổi công bố báo cáo, ông Simon Matthews, Giám đốc Khu vực, ManpowerGroup Việt Nam, Thái Lan và Trung Đông cho biết: “Việt Nam đang dần trở thành công xưởng sản xuất tại châu Á nhờ vào nhiều lợi thế như lực lượng lao động dồi dào, chi phí nhân công cạnh tranh, chính sách thuế quan hấp dẫn, môi trường chính trị ổn định, lợi thế địa lý và chính sách thương mại cởi mở".
Theo đó, việc các doanh nghiệp nước ngoài đang lên kế hoạch mở rộng sản xuất tại Việt Nam là nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng hoá chuỗi cung ứng của mình.
"Đây sẽ là cơ hội lớn cho Việt Nam phát triển ngành sản xuất lên một tầm cao mới, tạo ra hàng ngàn việc làm ý nghĩa cho lực lượng lao động trong nước”, vị này nhận định.
Theo kết quả khảo sát, phần lớn các doanh nghiệp FDI hiện nay đang ứng dụng các công nghệ hiện đại ở trình độ cao đến rất cao (chiếm 32%) hay trình độ trung bình (63%). Chỉ có 5% doanh nghiệp đang ứng dụng công nghệ ở trình độ thấp và rất thấp.

Trước thực tế làn sóng lây nhiễm của đại dịch COVID-19 đang tiếp tục diễn biến phức tạp trong năm 2021 và các doanh nghiệp phải thích nghi với việc tổ chức sản xuất kinh doanh vừa hiệu quả, vừa an toàn, ông Bùi Tôn Hiến, Viện trưởng Viện Khoa học Lao động & Xã hội nhận định: "Các doanh nghiệp FDI, trong lĩnh vực công nghiệp CBCT sẽ nghiêng về tự động hóa nhiều hơn, và vì vậy sẽ ảnh hưởng mạnh mẽ đến nhu cầu kỹ năng lao động, việc làm có kỹ năng trên thị trường lao động trong vòng 2-3 năm tới”.

TUẤN VIỆT