BizLIVE - Việc đảm bảo an toàn cho những hồ đập thuỷ lợi, thuỷ điện trước tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu, mưa lũ và nước biển dâng là vấn đề ngày càng bức thiết, đại biểu Quốc hội Mai Sỹ Diến cho biết. 
“Thảm họa lũ lụt miền Trung cho thấy hậu quả của thiên tai ngày càng bất thường”
Đại biểu Quốc hội Mai Sỹ Diến
Trong phiên thảo luận sáng 3/11, nhiều đại biểu Quốc hội đặt vấn đề về hậu quả của việc phát triển tràn lan các dự án thuỷ điện nhỏ cũng như hệ quả của các sự cố trong vận hành hồ thủy lợi, thủy điện gây nên nhiều thiệt hại cho người dân.
Đặt lợi ích nào lên trước...
Đại biểu Mai Sỹ Diến (đoàn đại biểu tỉnh Thanh Hóa) cho rằng, thảm họa lũ lụt miền Trung vừa qua cho thấy hậu quả của thiên tai ngày càng bất thường. Việc đảm bảo an toàn cho những hồ đập thuỷ lợi, thuỷ điện trước tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu, mưa lũ và nước biển dâng là vấn đề ngày càng bức thiết. 
Lấy ví dụ năm 2016 - 2017, những bậc thang thủy điện với hồ chứa lớn vào mùa mưa phải xả lũ, tạo nên sự cố lũ chồng lũ, ảnh hưởng nghiêm trọng cho nhiều vùng hạ du. Đến năm 2018 - 2019 lại xảy ra hạn hán, lượng nước các hồ chứa bị thiếu hụt, không đảm bảo cho nông nghiệp vào mùa khô. Năm 2020, cả nước vừa chứng kiến những sự cố đau lòng liên quan đến thủy điện vừa và nhỏ. Ông Diến nhìn nhận, việc tuân thủ quy trình vận hành liên hồ chứa hiện nay nhiều bất cập.
"Vì sao có chuyện xả lũ đúng quy trình mà người dân hạ du vẫn bị bất ngờ, gây thiệt hại tài sản, mùa màng của người dân. Vấn đề này rất cần có câu trả lời của Bộ trưởng Bộ Công Thương, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Tài nguyên và Môi trường trước cử tri và Quốc hội", ông Diến đặt vấn đề.
Theo phân tích của vị đại biểu này, bản chất của việc vận hành liên hồ chứa điều tiết cắt giảm lũ hay xả nước phục vụ sản xuất là giải quyết mâu thuẫn giữa lợi ích của các chủ hồ đập với việc đảm bảo an toàn vùng hạ du và sử dụng hiệu quả nguồn nước cho thủy điện. "Đặt lợi ích nào lên trước cũng là câu hỏi cử tri gửi đến cơ quan chức năng để đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm trong công tác vận hành các hồ đập", ông Diến nói.
Xác định công trình thuỷ lợi, thuỷ điện là một hệ thống để tăng cường an toàn cho vùng hạ du trong việc kiểm soát lũ, đảm bảo an ninh nguồn nước, đáp ứng biến đổi khí hậu, ông Diến đề nghị Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn trình Chính phủ hướng đầu tư công cụ đo đếm, dự báo để vận hành đầy đủ quy trình điều tiết nước, giảm thiểu rủi ro, ngăn chặn sự cố cho hạ du.
Bên cạnh đó, các chủ hồ, doanh nghiệp vận hành thủy điện phải xây dựng bản đồ ngập lụt vùng hạ du hồ đập, phạm vi, mức độ ảnh hưởng khi xả lũ, thuỷ điện nào gây ngập vượt mốc giới, ảnh hưởng đời sống người dân thì phải đền bù.
Ngoài ra, các cơ quan chức năng cần giám sát chủ đầu tư các công trình hồ đập, vận hành các thuỷ điện hiệu quả hơn, nhất là trước những thời điểm có khả năng thiên tai như bão lũ, hạn hán.
Thuỷ điện nhỏ là “bình phong” cho việc khai thác gỗ, tài nguyên rừng? 
Cùng thảo luận về hệ quả của việc phát triển các dự án thủy điện nhỏ, đại biểu Nguyễn Thị Xuân (đoàn Đắk Lắk) cho rằng, thực tiễn thiên tai bão lụt vừa qua cho thấy an ninh nguồn nước phải gắn với phòng chống thiên tai, an ninh năng lượng, vấn đề xây dựng hồ, đập thuỷ điện nhỏ và vừa.
Bà Xuân dẫn lại lời một số cử tri cho rằng, mục đích chính của thủy điện nhỏ chính là khai thác gỗ và tài nguyên rừng một cách hợp pháp, nhiều chủ đầu tư sau khi được cấp giấy phép làm thuỷ điện nhỏ là bán lại dự án. Đó cũng là lúc đã khai thác xong tài nguyên.
Từ đó, vị đại biểu tỉnh Đắk Lắk đề nghị cần đánh giá lại vấn đề cấp phép làm thuỷ điện nhỏ và vừa, kiểm đếm lại các dự án đã bán lại, sang nhượng để xác minh nghi vấn các dự án thuỷ điện này là “bình phong” cho việc khai thác tài nguyên rừng. 
Vị đại biểu này đề xuất cần cân nhắc loại bỏ các dự án thuỷ điện nhỏ và vừa ra khỏi quy hoạch điện lực đến 2030.

HOÀNG HÀ