BizLIVE -

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính, một số quy định tại Luật Kinh doanh bảo hiểm hiện hành chưa theo kịp với quốc tế; mô hình quản lý tài chính còn lạc hậu...

Ngày 13/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã tiến hành họp và cho ý kiến về dự án Luật Kinh doanh bảo hiểm (sửa đổi).
Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình về dụ án Luật này, Bộ trưởng Bộ Tài chính Hồ Đức Phớc cho biết, dự án Luật được xây dựng với mục tiêu hoàn thiện quy định pháp luật về kinh doanh bảo hiểm; xử lý những mâu thuẫn, chồng chéo, bất cập của Luật Kinh doanh bảo hiểm với các văn bản quy phạm pháp luật được Quốc hội ban hành, đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.
4 lý do để sửa đổi
Trình bày Tờ trình dự án luật, Bộ trưởng Hồ Đức Phớc cho biết, việc ban hành Luật Kinh doanh bảo hiểm (sửa đổi) là cần thiết, với 04 lý do.
Đầu tiên, ông Phước cho biết, ngày 3/6/2017, Hội nghị lần thứ V Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII đã ra Nghị quyết số 11-NQ/TW về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, trong đó: “Phát triển cân bằng, đồng bộ thị trường tài chính...Phát triển thị trường bảo hiểm, thị trường dịch vụ kế toán, kiểm toán, tư vấn thuế, thẩm định giá...”.
Thứ 2, ngày 15/01/2019, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 39-NQ/TW về nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác, sử dụng và phát huy các nguồn lực của nền kinh tế. Trong đó, đã nêu nhiệm vụ “Hoàn thiện các quy định pháp luật về lĩnh vực bảo hiểm. Khuyến khích các doanh nghiệp bảo hiểm đầu tư trở lại nền kinh tế. Nâng cao năng lực quản lý, giám sát của cơ quan quản lý nhà nước về bảo hiểm; thực hiện hiệu quả các cam kết hội nhập kinh tế quốc tế trong lĩnh vực bảo hiểm”.
Thứ 3, ngày 28/2/2019, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 242/2019/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Cơ cấu lại thị trường chứng khoán và thị trường bảo hiểm đến năm 2020 và định hướng đến năm 2025” xác định “sửa đổi Luật Kinh doanh bảo hiểm và các văn bản hướng dẫn thi hành theo hướng quản lý, giám sát trên cơ sở rủi ro; xây dựng các tiêu chí giám sát nhằm đẩy mạnh công tác hậu kiểm thông qua thanh tra, kiểm tra”.
Đó là 3 tiền đề quan trọng, cần thiết để nghiên cứu và ban hành Luật Kinh doanh bảo hiểm (sửa đổi).
Và cuối cùng, Bộ trưởng Bộ Tài chính Hồ Đức Phớc cho biết, Luật Kinh doanh bảo hiểm ra đời cách đây 20 năm, khi thị trường bảo hiểm còn non trẻ, cơ quan quản lý cũng mới thành lập, quy mô thị trường còn nhỏ, các sản phẩm, kênh phân phối chưa đa dạng.
Do đó, trước sự phát triển của thị trường và nhiều quy định pháp luật liên quan thay đổi, đến nay Luật Kinh doanh bảo hiểm đã bộc lộ một số bất cập nhất định, không còn thống nhất, đồng bộ với quy định mới được sửa đổi, bổ sung tại Bộ luật Dân sự.

Ngoài ra, một số nội dung chưa có căn cứ áp dụng trong thực tiễn như: thẩm quyền, quy trình xử lý doanh nghiệp bảo hiểm gặp khó khăn về tài chính; việc áp dụng hoặc tích hợp công nghệ trong kinh doanh bảo hiểm; các yêu cầu về kiểm soát nội bộ, kiểm toán nội bộ, kiểm toán độc lập; sự liên kết giữa các cơ quan quản lý trong triển khai các chương trình bảo hiểm của Chính phủ...

“Một số quy định tại Luật Kinh doanh bảo hiểm hiện hành chưa theo kịp với quốc tế như: quy định về phòng chống trục lợi bảo hiểm, rửa tiền, tài trợ khủng bố chưa đầy đủ; điều kiện đối với nhà đầu tư nước ngoài còn hạn chế; mô hình quản lý tài chính lạc hậu; chưa có yêu cầu về quản trị rủi ro”, Bộ trưởng Bộ Tài chính chỉ rõ.

Toàn cảnh Phiên họp về dự án Luật Kinh doanh bảo hiểm (sửa đổi). Ảnh: Quochoi
 7 NHÓM CHÍNH SÁCH CẦN SỬA ĐỔI

Sau khi nêu nguyên nhân, Bộ trưởng Bộ Tài chính Hồ Đức Phớc trình bày Dự thảo Luật Kinh doanh bảo hiểm (sửa đổi) với 8 chương, 156 điều với 7 nhóm chính sách trọng tâm.

Về quy định chungcác nội dung được sửa đổi, bổ sung và quy định mới bao gồm: Đối tượng áp dụng mở rộng so với luật cũ là tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô; Sửa đổi, bổ sung giải thích từ ngữ để phù hợp với thực tiễn và pháp luật có liên quan; Nguyên tắc cung cấp và sử dụng dịch vụ bảo hiểm sửa đổi để phù hợp với quy định pháp luật hiện hành, tập quán quốc tế và các cam kết quốc tế Việt Nam tham gia (EVFTA, CPTPP).

Một nội dung khác được đề xuất sửa đổi là phân các loại hình bảo hiểm thành 3 loại cơ bản theo thông lệ quốc tế là bảo hiểm nhân thọ; bảo hiểm phi nhân thọ; bảo hiểm sức khỏe và  bảo hiểm bắt buộc. Cần giới hạn lại để phản ánh đúng bản chất của loại hình bảo hiểm này.

Đầu tiên, về hợp đồng bảo hiểm: Nội dung này cơ bản giữ nguyên cách thiết kế của Luật cũ, bổ sung thêm mục về đề phòng hạn chế tổn thất, phòng chống gian lận và giải quyết tranh chấp.

Nội dung về hợp đồng bảo hiểm được hoàn thiện gồm: Các quy định chung; Đối với từng loại hợp đồng (nhân thọ và sức khỏe, tài sản và thiệt hại, trách nhiệm dân sự); Về đề phòng hạn chế tổn thất, phòng chống gian lận và giải quyết tranh chấp;...

Thứ 2, về doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm: Dự thảo Luật mở rộng đối tượng nhà đầu tư nước ngoài, cho phép các tập đoàn tài chính có hoạt động kinh doanh bảo hiểm; đơn giản điều kiện cho các doanh nghiệp bảo hiểm đã được cấp giấy phép tại Việt Nam muốn thành lập doanh nghiệp bảo hiểm mới; bổ sung việc đăng ký kinh doanh; cho phép doanh nghiệp bảo hiểm cung cấp sản phẩm thuộc lĩnh vực bảo hiểm khác.

Thứ 3, về tổ chức hoạt động: Dự thảo bổ sung các quy định mới nhằm nâng cao quản trị điều hành của doanh nghiệp như quy định mới về tổ chức hoạt động, kiểm soát nội bộ, kiểm toán nội bộ, quản trị rủi ro theo thông lệ quốc tế, phù hợp với tính chất hoạt động kinh doanh bảo hiểm.

Ngoài ra, dự thảo đề xuất sửa đổi theo hướng cho phép doanh nghiệp bảo hiểm chủ động trong thiết kế, xây dựng sản phẩm bảo hiểm, thuê ngoài đáp ứng điều kiện; bổ sung quy định điều kiện trong trường hợp thuê ngoài.

Thứ 4, về bảo hiểm vi mô: Nội dung này được quy định mới bao gồm nội dung về đặc trưng bảo hiểm vi mô và các tổ chức được cung cấp sản phẩm bảo hiểm vi mô (Doanh nghiệp bảo hiểm, tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô).

Thứ 5, về đại lý bảo hiểm, doanh nghiệp môi giới bảo hiểm, dịch vụ phụ trợ bảo hiểm: Các nội dung sửa đổi bổ sung nhằm phù hợp với thực tiễn triển khai của thị trường trong thời gian qua, bao gồm sửa đổi, bổ sung quy định về điều kiện, nguyên tắc hoạt động đại lý bảo hiểm, nguyên tắc hoạt động của doanh nghiệp môi giới bảo hiểm, quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp bảo hiểm, của đại lý bảo hiểm; những điều đại lý bảo hiểm không được làm, chứng chỉ đại lý bảo hiểm.

Thứ 6, về quản lý tài chính doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm: Dự thảo sửa đổi, bổ sung quy định về quản lý tài chính đối với doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm theo hướng chuyển đổi sang quản lý vốn trên cơ sở rủi ro.

Theo đó, dự thảo Luật yêu cầu doanh nghiệp phải xác định tỷ lệ an toàn vốn, quản lý vốn tương ứng với quy mô và mức độ rủi ro của doanh nghiệp.

Thứ 7, về quản lý nhà nước về kinh doanh bảo hiểm: Dự thảo sửa đổi theo hướng gộp quy định về nội dung quản lý nhà nước và cơ quan quản lý nhà nước; bổ sung nhiệm vụ, quyền hạn của Bộ Tài chính trong quản lý, giám sát, thanh tra, xử lý vi phạm pháp luật về hoạt động kinh doanh bảo hiểm.  

Bộ trưởng Bộ Tài chính Hồ Đức Phớc (trái) và Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính Ngân sách Nguyễn Phú Cường. Ảnh: Quochoi
Vẫn còn những điểm "chung chung"
Cho ý kiến về dự án luật, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ đánh giá, dự luật đã được Bộ Tài chính soạn thảo sớm, các cơ quan của Quốc hội cũng vào cuộc từ rất sớm; hồ sơ đầy đủ, dự án luật công phu.
Đánh giá thị trường bảo hiểm nước ta phát triển nhanh nhưng thấp so với tiềm năng và so với mặt bằng thế giới, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh “sau khi ban hành luật sửa đổi này có tạo ra một cú hích để thị trường phát triển mạnh hơn không là điều rất quan trọng".
Do đó, ông Huệ đề nghị ngoài những nội dung mà Ủy ban Kinh tế của Quốc hội đã thẩm tra, cơ quan soạn thảo cần chú trọng ý kiến của cơ quan Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam, Hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Đồng thời cũng phải tổng kết thực tiễn và áp dụng các khuyến nghị quốc tế.
Ngoài ra, liên quan đến chính sách phát triển hoạt động kinh doanh bảo hiểm, Chủ tịch Quốc hội nhận xét còn những điểm rất chung chung.
“6 chính sách nêu ở Điều 5 còn mang tính khẩu hiệu nhiều lắm, ban hành xong thì 6 nội dung này vẫn nằm trên luật, chứ không vào tỉnh, thành, bộ, ngành nào đâu”, ông Huệ nhận xét.
Trong khi đó, lấy kinh nghiệm khi làm Bí thư Tỉnh uỷ Đồng Nai, Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính Ngân sách Nguyễn Phú Cường cũng đề nghị ban soạn thảo xem lại dự luật cho phù hợp với Luật Phá sản. Theo ông Cường, thực tế có trường hợp doanh nghiệp đã phá sản, nhiều người ví “doanh nghiệp chết rồi nhưng chưa được chôn”, nên phải sửa cho đồng bộ.
Cũng theo ông Cường, cần bổ sung, làm rõ về việc bán và mua bảo hiểm, vì thực tế hiện nay việc mua bán bảo hiểm rất dễ, nhưng khi có sự việc xảy ra đền bù lại rất khó. Hợp đồng bảo hiểm, mỗi đơn vị lại có hợp đồng riêng, không theo chuẩn nào nên có sự cố xảy ra, bên mua yêu cầu đền, còn bên bán bảo hiểm không muốn đền, cuối cùng lại đưa ra toà.

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, tính đến hết tháng 8/2021, tổng doanh thu phí bảo hiểm của các doanh nghiệp bảo hiểm ước đạt 133.040 tỷ đồng, tăng 16,96% so với cùng kỳ năm 2020. Trong đó, doanh thu phí bảo hiểm lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ ước đạt 38.092 tỷ đồng, lĩnh vực bảo hiểm nhân thọ ước đạt 94.948 tỷ đồng.

Tổng tài sản của các doanh nghiệp bảo hiểm ước đạt 643.588 tỷ đồng (tăng 22,10% so với cùng kỳ năm 2020). Trong đó các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ ước đạt 102.222 tỷ đồng, các doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ ước đạt 541.366 tỷ đồng.

Thị trường bảo hiểm Việt Nam hiện có 70 doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm (tăng thêm 1 doanh nghiệp so với cuối 2020). Trong đó, có 31 doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ, 18 doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ, 02 doanh nghiệp tái bảo hiểm và 19 doanh nghiệp môi giới bảo hiểm. Ngoài ra còn có 01 chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài.

TUẤN VIỆT