BizLIVE - Cán cân thương mại giữa Việt Nam và Mỹ chênh lệch là kết quả của nhiều nhiều yếu tố, cả khách quan và chủ quan.
Hài hòa thương mại Việt - Mỹ: Cách nào và tính khả thi?
Từ trái qua phải: TS. Cấn Văn Lực, TS. Nguyễn Trí Hiếu, TS. Nguyễn Tú Anh
Tuần qua, sự kiện Bộ Tài chính Mỹ đưa Việt Nam vào danh sách các quốc gia thao túng tiền tệ được chú ý trong các dòng chảy thông tin kinh tế. Một trong những vấn đề liên quan là sự mất cân bằng thương mại giữa Việt Nam với Hoa Kỳ.
Trước sự kiện trên, tại cuộc họp Chính phủ, cũng như qua điện đàm với Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump ngày 22/12, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhấn mạnh đến việc duy trì quan hệ thương mại ổn định, hướng tới cán cân thương mại hài hòa, bền vững, cùng có lợi giữa hai nước.
Tuy nhiên, trao đổi với BizLIVE, một số chuyên gia cho rằng việc đánh giá và ghi nhận cán cân thương mại giữa Việt Nam với Hoa Kỳ hiện nay chưa toàn diện; có những giải pháp để hướng tới hài hòa nhưng sẽ cần nhiều thời gian, cũng như nhìn nhận vấn đề trong bối cảnh mới...
DỊCH VỤ SỐ CHƯA ĐƯỢC GHI NHẬN CHÍNH THỨC
 TS. Nguyễn Tú Anh, Vụ trưởng Vụ Kinh tế tổng hợp, Ban Kinh tế Trung ương 
Nguyên nhân tiềm ẩn nhất dẫn đến mất cân bằng thương mại Việt - Mỹ xuất phát từ cấu trúc của nền kinh tế thế giới, trong đó chuỗi giá trị là mô hình nổi bật nhất.
Với chuỗi giá trị, mỗi quốc gia chỉ là một mắt xích của nền kinh tế. Quốc gia này sẽ nhập nguyên liệu từ một nước khác và xuất sang một nước thứ 3, mà Việt Nam nằm trong chuỗi giá trị toàn cầu có độ mở rất lớn.
Do đó, việc Việt Nam nhập siêu từ quốc gia này và xuất siêu sang quốc gia khác là lẽ tất yếu. Đây là yếu tố khách quan, không chỉ Việt Nam mà nhiều quốc gia cũng gặp tình trạng này và bản thân Trung Quốc cũng là một quốc gia có thặng dư thương mại với Mỹ rất lớn.
Về nguyên nhân chủ quan, do trình độ sản xuất, thương mại của Việt Nam vẫn ở mức thấp, và trong chuỗi giá trị Việt Nam nằm ở công đoạn cuối của chuỗi giá trị khi lắp ráp, sản xuất và bán sang thị trường cuối cùng, song giá trị gia tăng của công đoạn này không cao. 
Trong khi đó, Mỹ lại là quốc gia tiêu thụ cuối cùng đối với nhiều mặt hàng dẫn đến việc Việt Nam nhập nguyên liệu từ nhiều quốc gia khác trong khu vực và xuất khẩu sang Mỹ.
Ngược lại, Mỹ là quốc gia đứng đầu chuỗi giá trị khi cung cấp công nghệ hiện đại, các sản phẩm trí tuệ cao. Đây cũng là một nguyên nhân dẫn đến mất cân bằng thương mại Việt – Mỹ.
Bên cạnh đó, một điểm quan trọng nữa là Việt Nam hiện nhập khẩu rất nhiều dịch vụ của Mỹ nhưng không được ghi nhận vào cán cân thương mại. Điển hình như các dịch vụ từ Google, Facebook hay Microsoft,… nhưng không được ghi nhận một cách chính thức.
Tất cả những điều này khiến cho cán cân thương mại Việt – Mỹ trông có vẻ rất chênh lệch. Và để hài hoà vấn đề này, Việt Nam có thể nỗ lực theo hướng nâng cao vị trí cao hơn trong chuỗi giá trị để nhập khẩu các sản phẩm có tính trí tuệ nhiều hơn và tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn bởi về cấu trúc thương mại thế giới thì không thể khắc phục.
Thêm nữa cần chính thức hoá các sản phẩm, dịch vụ công nghệ số mà Việt Nam đang nhập khẩu từ Mỹ.
XỬ LÝ NGHIÊM TRƯỜNG HỢP ĐỘI LỐT THƯƠNG MẠI
TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia kinh tế trưởng Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) 
Việt Nam đã rất nỗ lực trong việc cân bằng cán cân thương mại Việt – Mỹ trong thời gian vừa qua bằng việc tăng cường nhập khẩu sản phẩm, dịch vụ từ Mỹ ngay cả trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19.
Tuy nhiên, bên cạnh những mặt hàng được ghi nhận ngay vào số liệu thống kê cũng có những mặt hàng mất rất nhiều thời gian để giải ngân và nhập hàng, như máy bay chẳng hạn có thể kéo dài 7-10 năm, có độ trễ nhất định.
Bên cạnh đó, do cấu trúc nền kinh tế hai bên có sự tương trợ, tương hỗ lẫn nhau dẫn đến cán cân thương mại hiện nay vẫn thặng dư cho Việt Nam.
Ngoài ra, trong thời gian vừa qua có sự chuyển chuỗi cung ứng, chuỗi sản xuất từ Trung Quốc sang Đông Nam Á trong đó có Việt Nam, hàng hoá đó sẽ được xuất khẩu đi nhiều quốc gia trong đó có Mỹ. Điều này cũng làm gia tăng kim ngạch xuất khẩu hàng hoá của Việt Nam sang Mỹ.
Để hài hoà hơn cán cân thương mại Việt - Mỹ, trong thời gian tới Việt Nam cần đẩy nhanh tiến độ cân bằng hơn cán cân thương mại với Mỹ do vấn đề cốt lõi mà Mỹ quan tâm là vấn đề giảm thâm hụt thương mại với các nước (trong đó có Việt Nam) hơn chỉ là vấn đề tiền tệ thuần túy. Theo đó, Việt Nam cần tăng cường nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ từ Mỹ, đặc biệt là nông sản, sản phẩm năng lượng, vận tải, máy móc, thiết bị công nghệ cao, thiết bị y tế, vaccine phòng chống Covid-19,...
Đồng thời, Việt Nam cũng cần tăng cường, quyết liệt, phối hợp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý, kiên quyết xử lý nghiêm các hành vi đội lốt thương mại, đội lốt đầu tư để lợi dụng những ưu đãi từ hợp tác Việt - Mỹ và các hiệp định FTA khác cũng như hành vi trốn thuế.
Nhất là khi Việt Nam đã tham gia hàng loạt hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như EVFTA, CPTPP nên việc chuẩn hoá xuất xứ là rất quan trọng.
Các cơ quan chức năng cần phối hợp chặt chẽ, đẩy nhanh tiến độ, giải quyết hiệu quả các vấn đề khác mà phía Mỹ quan tâm (như sở hữu trí tuệ, an ninh mạng, thanh toán điện tử…).
Cuối cùng, các cơ quan chức năng và doanh nghiệp cần chủ động xây dựng kịch bản ứng phó với các tình huống có thể xảy ra nhằm có giải pháp chủ động, linh hoạt và kịp thời, giảm thiểu tác động tiêu cực cũng như duy trì mối quan hệ kinh tế-thương mại ổn định và bền vững với Mỹ.
TẠO ĐIỀU KIỆN ĐỂ DÒNG ĐẦU TƯ MỸ VÀO VIỆT NAM
TS. Nguyễn Trí Hiếu - Chuyên gia tài chính - ngân hàng 
Trong bối cảnh Việt Nam bị Bộ Tài chính Mỹ cáo buộc đưa vào danh sách các nước thao túng tiền tệ thì Việt Nam phải hướng đến vấn đề cân bằng thương mại với Mỹ. 
Từ nhiều năm nay Việt Nam xuất siêu vào Mỹ, đó là lợi thế của Việt Nam. Trước đây, Mỹ không xem đó là điều bất lợi cho nước này. Cũng như Trung Quốc và nhiều nước khác xuất siêu vào Mỹ, việc nhập siêu từ các nước phục vụ cho người tiêu dùng của Mỹ với hàng hóa đa dạng, giá rẻ thì nước Mỹ không xem việc nhập siêu là sự bất lợi cho đến khi ông Trump lên làm Tổng thống.
Ông Trump cho rằng các nước lạm dụng và sống trên lưng của Mỹ, khiến nhiều công xưởng nước này đóng cửa, làm mất công ăn việc làm người lao động Mỹ. Trong chính sách nước Mỹ trước tiên và chủ trương làm cho nước Mỹ hùng cường trở lại thì ông Trump đã mở ra cuộc chiến thương mại với Trung Quốc, đưa một số quốc gia vào danh sách nước thao túng tiền tệ để trừng phạt, trong đó có Việt Nam.
Đó là thay đổi đột ngột trong chính sách ngoại thương của Mỹ với Việt Nam. Theo đó, Việt Nam cần phải quay lại với sự cân bằng về ngoại thương với Mỹ. Tuy nhiên cân bằng đến mức Việt Nam không xuất siêu vào Mỹ thì chắc không thể được.
Thứ nhất Việt Nam cần xuất siêu vào Mỹ vì đây là thị trường lớn nhất về xuất khẩu cho Việt Nam. Chúng ta phải tận dụng thị trường đó, Việt Nam vẫn phải tiếp tục xuất siêu sang Mỹ nhưng giảm xuất khẩu, đồng thời xem xét tăng nhập khẩu, tạo những điều kiện để dòng tiền đầu tư của Mỹ vào Việt Nam. Việt Nam không thể nhập khẩu hàng hóa của Mỹ để triệt tiêu việc xuất siêu. Cân bằng một cách tuyệt đối thì không thể. 
Việt Nam có thể giảm giá trị thặng dư thương mại với Mỹ xuống mức dưới 20 tỷ USD, là tiêu chí số 1 trong 3 tiêu chí khi Mỹ đánh giá việc xem xét một nước thao túng tiền tệ. Mình nên tìm cách giảm càng nhiều càng tốt nhưng giảm 20 tỷ USD ảnh hưởng lớn tới nền kinh tế, không thể giảm được nhiều ở mặt xuất siêu thì ít nhất 2 yếu tố kia giảm số thặng dư trên tài khoản vãng lai với Mỹ và không can thiệp vào thị trường ngoại hối để tăng tỷ giá lên.
Tôi nghĩ, Việt Nam nên tìm cách giảm nhẹ ở cả 3 yếu tố đó.
Tuy nhiên, trong bối cảnh Đảng Dân chủ sẽ lên nắm quyền ở Mỹ, tôi nghĩ chính sách thương mại với Trung Quốc sẽ ôn hòa hơn, vì thế sẽ giảm nhẹ mức độ trầm trọng việc Việt Nam bị đưa vào danh sách các nước thao túng tiền tệ. 
Tôi nghĩ rằng Chính phủ Việt Nam nên mở những đàm phán ngay từ bây giờ với chính quyền tương lai của ông Joe Biden.
Tôi không ngại lắm việc Việt Nam bị đưa vào danh sách các nước thao túng tiền tệ, nhưng cũng không biết điều gì xảy ra trong tương lai, chỉ biết trong bối cảnh Đảng Dân chủ sẽ lên nắm quyền thì vấn đề có thể được giảm nhẹ đi.

HẠ AN - HUYỀN TRÂM