BizLIVE -
Định hướng kích cầu đang tiếp tục tìm giải pháp, sau khi đại dịch Covid-19 đã kéo dài 8 tháng qua…
Góc nhìn: Kích cầu đang lỡ nguyên tắc đầu tiên?
Ảnh minh họa/Báo Gia đình và Xã hội
Ngày 19/8, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc chủ trì cuộc họp Thường trực Chính phủ về những nội dung chủ yếu của dự thảo Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội và dự toán ngân sách nhà nước 2021, dự thảo Kế hoạch tài chính-ngân sách nhà nước 2021-2023, dự thảo Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội và Kế hoạch đầu tư công trung hạn 5 năm 2021-2025.
Tại đây, kích cầu nền kinh tế là một nội dung chính đặt ra, hướng đến hoạch định các giải pháp.
Nhanh chóng nhưng... chưa kịp thời
Tại cuộc họp, Thủ tướng yêu cầu thực hiện tốt hơn nữa chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ linh hoạt hơn, mạnh mẽ, đặc biệt là chính sách tài khóa mở rộng với mức độ hợp lý để hỗ trợ kích thích tổng cầu, tạo việc làm, thu nhập và thúc đẩy tăng trưởng trong khi vẫn duy trì ổn định kinh tế vĩ mô.
Tình hình hiện nay được nhận định: Cung và cầu đều yếu thì việc thúc đẩy các giải pháp hỗ trợ kích thích tổng cầu là việc làm hết sức cần thiết trong lúc này mà nhiều nước trên thế giới đang triển khai.
Không phải đến lúc này Việt Nam mới đặt yêu cầu kích cầu. Ngay từ khi ghi nhận ca nhiễm Covid-19 đầu tiên trong nước, đến giai đoạn giãn cách xã hội hồi tháng 4, việc hoạch định các giải pháp, nguồn ngân sách hỗ trợ và kích cầu đã nhanh chóng từng bước thiết lập.
Đó là gói hỗ trợ an sinh xã hội 62.000 tỷ đồng, gồm 16.000 tỷ đồng cho vay lãi suất 0% hỗ trợ doanh nghiệp trả lương lao động, gói tài khóa khoảng 180.000 tỷ đồng (giãn, hoãn thuế phí), gói tín dụng ưu đãi từ các ngân hàng trên 300.000 tỷ đồng cùng cơ chế cơ cấu lại nợ…
Như vậy, các gói có quy mô định lượng rất cụ thể như trên cho thấy điểm khó khăn hỗ trợ nền kinh tế trước đại dịch hiện nay không hẳn là tiền. Thậm chí nguồn tiền và quy mô được xác định nhanh chóng. Thế nhưng việc triển khai lại chưa đảm bảo được nguyên tắc đầu tiên là tính kịp thời.
Khi không kịp thời, doanh nghiệp lâm vào phá sản, nguồn vốn cho vay ưu đãi, giảm hay hoãn thuế… đối với họ đã không còn tác dụng như khi họ cần trước đó, thậm chí vô nghĩa khi không còn chủ thể đón nhận.
Tính kịp thời còn được nhìn vào yếu tố cơ hội trong thực tiễn vừa qua: Việt Nam đã có 100 ngày không có ca nhiễm mới trong cộng đồng.
100 ngày đó tạo một khoảng thời gian quý giá để doanh nghiệp, người lao động dưỡng sức, hồi sức nhất định, mà nhờ đó có thêm khả năng chống chọi tiếp khi dịch Covid-19 trở lại trong cộng đồng như hiện nay. Không có 100 ngày hồi phục sản xuất kinh doanh đó, khó khăn hiện nay và tới đây hẳn đã nặng nề hơn.
Và nếu như trong 100 ngày đó, yếu tố kịp thời của các chính sách, nguồn lực hỗ trợ được đảm bảo, sức khỏe doanh nghiệp và người lao động nói chung đã được bồi dưỡng, củng cố thêm một bậc nữa.
Thế nhưng, cho đến nay, sau khoảng 7 tháng kể từ khi phát hiện ca nhiễm Covid-19 đầu tiên tại Việt Nam, loạt gói hỗ trợ và kích thích nói trên vẫn còn chưa ngấm được nhiều vào thực tế, chứ chưa nói đến nguyên tắc phải tiếp sức kịp thời.
Ngày 15/8, Bộ Kế hoạch và Đầu tư họp, những kết luận bước đầu đưa ra cũng cho thấy thực tế trên: số doanh nghiệp có thể “chạm tay” tới gói hỗ trợ 62.000 tỷ còn rất khiêm tốn; gói tài khóa quy mô 180.000 tỷ đồng cũng chưa giải ngân được nhiều; tín dụng đến cuối tháng 7 vẫn tăng trưởng rất thấp… Mà cho đến nay cũng chưa rõ gói 16.000 tỷ đồng lãi suất 0% đã giải ngân được khoản nào hay chưa.
Như vậy, thứ nhất, kích cầu hiện nay khó khăn không hẳn là tiền và thiếu nguồn; thứ hai, nguyên tắc kịp thời chưa được đảm bảo trong khi khó khăn và rủi ro không nán đợi doanh nghiệp và người lao động.
Trở ngại lớn nhất là việc làm
Đầu tháng 5 vừa qua, nền kinh tế trở lại trạng thái bình thường mới, khi các gói hỗ trợ nóng sốt trong các dòng chảy thông tin thì CLB Doanh nhân Sao Đỏ ngồi lại với thông điệp: họ không xin Nhà nước hỗ trợ tiền, mà cần cơ chế phù hợp.
Nguồn tiền của các gói hỗ trợ nói trên đã xác định, theo đó tiền không phải trở ngại lớn nhất. Cơ chế phù hợp nếu có điều chỉnh và được đáp ứng thì cũng không còn là trở ngại lớn nhất. Nhưng, dịch bệnh bùng phát trở lại, giãn cách xã hội cục bộ, diễn biến còn phức tạp kéo dài thì đứt gãy các hoạt động sản xuất kinh doanh, gián đoạn công việc thường ngày dẫn đến thiếu/mất việc làm mới là trở ngại lớn nhất.
Bởi lẽ, có tiền hỗ trợ, kể cả cho không thì chi tiêu rồi cũng hết; tiền cho vay kể cả lãi suất 0% rồi cũng phải tự tạo nguồn để trả. Chỉ có việc làm và làm việc mới tạo ra tiền, tái tạo nguồn lực bền vững cho lâu dài. Nhưng, như giãn cách xã hội vừa qua và tình hình hiện nay, nhiều lĩnh vực đã buộc phải mất việc, nghỉ việc một cách bất khả kháng. Tạo và kết nối được công ăn việc làm cho diện rộng, ở nhiều lĩnh vực trong bối cảnh dịch bệnh như hiện nay là thử thách và trở ngại lớn nhất.
Tại cuộc họp nói trên của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, số liệu của Tổng cục Thống kê cũng được dẫn lại: 6 tháng đầu năm có tới 17,6 triệu người bị giảm thu nhập do dịch bệnh Covid-19; 7 tháng đầu năm, số lượng doanh nghiệp đăng ký tạm dừng kinh doanh tăng tới 41,5% so với cùng kỳ năm trước; tỷ lệ thất nghiệp cũng tăng cao nhất trong 10 năm trở lại đây, trong đó đặc biệt thất nghiệp ở nhóm từ 15-54 tuổi, chiếm 30,7% tổng số thất nghiệp...
Khoảng trống rất lớn đó khó có chính sách kích cầu nào lấp đầy, kết nối lại được trong bối cảnh dịch bệnh, khi mà nhiều lĩnh vực và hoạt động đã và đang đứt gãy, gián đoạn bất khả kháng, thậm chí không có cầu để kích.
Vậy nên, kỳ vọng lúc này tập trung ở việc sớm có kết quả kiểm soát và khống chế thành công dịch Covid-19 trong cộng đồng. Cùng đó, trước khi có thêm giải pháp nào đó để kích cầu tiếp, hay tính đến “gói hỗ trợ kinh tế lần 2”, thì có lẽ cần kiểm lại tính kịp thời và hiệu quả thực tế của “gói hỗ trợ kinh tế lần 1” thực hiện vừa qua trước đã.
Bởi sau cuộc khủng hoảng 2008, nhiều nghiên cứu đã đúc kết lại rằng, có 3 nguyên tắc chính đối với các chính sách kích cầu nền kinh tế, gồm: kịp thời, đúng đối tượng, đủ liều lượng. Trong đó, kịp thời là nguyên tắc đầu tiên, mà như trên, lần kích cầu này đang cho thấy chưa đảm bảo.

MINH ĐỨC