BizLIVE - "Giải pháp mang tính đột phá thúc đẩy giải ngân đầu tư công phụ thuộc rất nhiều vào nhận thức, năng lực chuyên môn, tính chuyên nghiệp và tinh thần trách nhiệm của người đứng đầu dự án", TS. Nguyễn Minh Phong nhìn nhận.
Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, vốn đầu tư thực hiện từ nguồn ngân sách Nhà nước (NSNN) tháng 8/2021 ước tính đạt 34,9 nghìn tỷ đồng, giảm 24,7% so với cùng kỳ năm trước và giảm 7,1% so với tháng trước.
Tính chung 8 tháng đầu năm 2021, vốn đầu tư thực hiện từ nguồn NSNN đạt 244,9 nghìn tỷ đồng, bằng 51,1% kế hoạch năm và giảm 0,4% so với cùng kỳ năm trước.
Trong khi đó, theo Nghị quyết số 63/NQ-CP của Chính phủ, tới hết quý 3, mục tiêu giải ngân vốn đầu tư công phải đạt tối thiểu 276,78 nghìn tỷ đồng và đến cuối năm phải đạt tối thiểu 438,2 nghìn tỷ đồng trong tổng số 461.300 tỷ đồng kế hoạch vốn phân bổ cho năm 2021.
Như vậy trong phần còn lại của quý 3 (cụ thể là tháng 9), giải ngân vốn đầu tư công phải đạt tối thiểu 31,88 nghìn tỷ đồng để hoàn thành mục tiêu giải ngân tối thiểu 60% kế hoạch.
Tiến độ giải ngân vốn đầu tư thực hiện nguồn NSNN 8 tháng 2021. Nguồn GSO
Với tình hình dịch bệnh vẫn phức tạp và các biện pháp giãn cách xã hội tiếp tục kéo dài, cộng thêm nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan, một số ý kiến nhận định khả năng hoàn thành mục tiêu giải ngân 60% kế hoạch đến hết quý 3 và tiến tới 95-100% kế hoạch vào cuối năm sẽ rất khó hoàn thành.
Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Trần Quốc Phương trong bài phỏng vấn mới đây khi đề cập đến phương hướng giải quyết để tăng tiến độ giải ngân vốn đầu tư công trong các tháng còn lại của năm cũng thừa nhận trong bối cảnh thời gian quá ít, khối lượng công việc quá nhiều, “đây là một vấn đề hết sức thách thức và khó”.
Trao đổi với BizLIVE về vấn đề này, TS. Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế cũng nhìn nhận việc hoàn thành kế hoạch giải ngân đầu tư công trong những tháng còn lại của năm 2021 sẽ không hề dễ dàng.
Theo ông đâu là nguyên nhân chính cản trở giải ngân vốn đầu tư công năm 2021?
TS. Nguyễn Minh Phong: Dịch bệnh COVID-19 năm 2021 buộc các địa phương phải thực hiện giãn cách xã hội triệt để hơn, nhất là ở các địa bàn có dịch. Các địa phương cũng bị động và phải ưu tiên cả về thời gian và nguồn lực con người, nguồn lực vật chất cho công tác chống dịch.
Đặc biệt, làn sóng dịch thứ tư lại bùng phát vào quý 3/2021 là thời điểm tăng tốc mọi hoạt động sản xuất, kinh doanh theo chu kỳ thông thường hằng năm. Cơn sốt tăng giá nguyên liệu đầu vào khiến nhà thầu khó tìm nguồn cung về nguyên liệu, hoặc ảnh hưởng đến phương án tài chính khi triển khai dự án theo hợp đồng đã ký.
Đồng thời, sự chậm trễ trong giải ngân đầu tư công còn gắn với những khó khăn về giải phóng mặt bằng, những vướng mắc về văn bản quy phạm pháp luật và cả do sự thiếu quyết tâm chính trị, chưa phát huy đầy đủ vai trò người đứng đầu ở các bộ ngành, địa phương; công tác lập kế hoạch vốn chưa sát với thực tế và khả năng giải ngân; công tác thiết kế thi công, đấu thầu lựa chọn nhà thầu chậm; nhiều quy trình, thủ tục thanh quyết toán vốn đầu tư công còn bất cập; sự phối hợp giữa các cơ quan còn thiếu chặt chẽ; công tác thanh tra, kiểm tra chưa quyết liệt; việc xử lý các trường hợp chậm trễ, vi phạm quy định còn chưa kịp thời, nghiêm minh...
Một trong những nguyên nhân được nhắc nhiều gần đây là giá thép và nhiều loại vật liệu xây dựng trên thị trường trong nước tăng cao, cộng thêm các dự án thực hiện giai đoạn giãn cách phải thêm các chi phí xét nghiệm, chi phí thực hiện "3 tại chỗ” cho công nhân... khiến cho nhiều công trình, dự án bị “đội” chi phí. Bài toán "đội vốn", “đội chi phí” nên được giải quyết như thế nào, thưa ông?
Các chi phí này đúng là sẽ làm nhiều dự án, công trình bị đội chi phí. Tuy nhiên, vấn đề này, Chính phủ đã quy định cho phép tính vào giá thành và chi phí của doanh nghiệp, để trừ thuế. Cũng đã có nhiều ý kiến lên tiếng về các khoản chi phí này, trong đó, các doanh nghiệp và các bộ liên quan đang đề nghị cho phép tính vào để bù thêm trượt giá. 
Các chi phí phát sinh này là do nguyên nhân khách quan, trừ trường hợp ký hợp đồng trao tay thì doanh nghiệp phải chịu chi phí vật liệu tăng lên, còn chi phí chống dịch được phép cộng vào hoặc trừ đi.
Để đề xuất giải pháp đẩy nhanh tiến độ giải ngân đầu tư công trong điều kiện như hiện nay, theo ông cần phải làm gì? 
Hướng tháo gỡ các nút thắt và đẩy nhanh giải ngân đầu tư công đã được Chính phủ xác định rõ là tập trung vào việc kiểm soát dịch bệnh để sớm phục hồi và triển khai các hoạt động đầu tư, sản xuất-kinh doanh bình thường, trong đó có đầu tư công; sớm điều chỉnh các quy định pháp lý, giảm thủ tục hành chính quản lý và sử dụng vốn đầu tư công, trong đó có hỗ trợ phát triển chính thức và vốn vay ưu đãi của nhà tài trợ nước ngoài.
Cùng với đó là thành lập các tổ công tác đặc biệt do bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan, đơn vị, chủ tịch UBND các cấp đứng đầu để thường xuyên lãnh đạo, đôn đốc, kiểm tra, giám sát, xử lý các điểm nghẽn trong giải ngân đầu tư công.
Đồng thời, tăng cường kỷ luật, kỷ cương, vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu; xử lý nghiêm khắc các tổ chức, cá nhân yếu kém về năng lực, cố tình gây khó khăn, cản trở, trì trệ, nhũng nhiễu, tiêu cực, làm chậm tiến độ giao vốn, thực hiện và giải ngân vốn đầu tư công; rà soát và linh hoạt điều chuyển việc phân bổ vốn cho các dự án phù hợp với tiến độ thực hiện và khả năng giải ngân, bảo đảm trọng tâm, trọng điểm, không dàn trải, manh mún, kéo dài...
Như vậy, đã có rất nhiều giải pháp được đưa ra, nhưng theo ông đâu là giải pháp quan trọng nhất?
Theo tôi, giải pháp mang tính đột phá thúc đẩy giải ngân đầu tư công phụ thuộc rất nhiều vào nhận thức, năng lực chuyên môn, tính chuyên nghiệp và tinh thần trách nhiệm, chí công vô tư, dám nghĩ dám làm, dám chịu trách nhiệm của người đứng đầu và các cá nhân, bộ phận chức năng liên quan trong toàn bộ quy trình quản lý, chỉ đạo điều hành, thực hiện dự án đầu tư công, bất kể là dự án có quy mô lớn hay nhỏ.
Trong bối cảnh dịch COVID-19 diễn biến phức tạp làm suy giảm các động lực tăng trưởng từ các nguồn vốn khác, tỷ lệ giải ngân thấp làm giảm hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công, gây lãng phí nguồn lực, ảnh hưởng đến động lực và tốc độ tăng trưởng kinh tế chung.
Do đó, nhận diện đúng và xử lý kịp thời các điểm nghẽn trực tiếp và gián tiếp, khách quan và chủ quan, mới hay cũ kéo dài, đã, đang và sẽ ảnh hưởng đến đẩy mạnh giải ngân đi đôi với bảo đảm chất lượng công trình và hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công… là một nhiệm vụ chính trị quan trọng, cấp thiết để đảm bảo thực hiện thành công “mục tiêu kép” vừa phòng, chống dịch bệnh, vừa phục hồi, phát triển kinh tế-xã hội, góp phần kích thích tổng cầu, tạo thêm việc làm, thu nhập, nâng cao đời sống cho người lao động.
Kết quả quy mô và chất lượng, hiệu quả giải ngân dự án đầu tư công phải thực sự là một trong những căn cứ và tiêu chí đặc thù tổng hợp quan trọng để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ năm 2021 và những năm tiếp theo của người đứng đầu các cấp chính quyền, tổ chức, cá nhân được phân công theo dõi quản lý và thực hiện dự án đầu tư công.

HOÀNG HÀ