BizLIVE - Đại biểu Quốc hội cho biết, khi đi giám sát thì nhận được phản ánh trách nhiệm thuộc về Trung ương, nhưng khi làm việc với bộ chủ quản thì trách nhiệm lại được cho thuộc về địa phương...
Đại biểu Quốc hội: Nói chậm giải ngân đầu tư công do địa phương thì “tội nghiệp địa phương quá”...
Hết 10 tháng vốn đầu tư công vẫn chưa giải ngân được 50% - Ảnh minh họa
“Vì sao cùng một thể chế có nơi giải ngân vốn đầu tư công cao, nơi giải ngân thấp?”, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ đặt câu hỏi, yêu cầu Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư phải chỉ rõ nguyên nhân chủ quan, khách quan, cốt lõi và đưa ra được giải pháp đột phá cho vấn đề giải ngân vốn đầu tư công.
Lý do giải ngân vốn đầu tư công chậm cũng là vấn đề được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm đặt câu hỏi cho Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng trong phiên chất vấn và trả lời chất vấn chiều 11/11.
Giải ngân vốn đầu tư công chậm do địa phương?
Dẫn số liệu báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư gửi Chính phủ, tính đến ngày 31/10, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công, vốn ODA đạt tỷ lệ rất thấp so với kế hoạch, đại biểu Âu Thị Mai (Tuyên Quang) đề nghị Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng cho biết nguyên nhân vì sao tỷ lệ giải ngân vốn còn thấp và giải pháp của Bộ để đẩy nhanh tiến độ giải ngân trong năm nay và các năm tiếp theo.
Bộ trưởng Kế hoạch và Đầu tư cho biết, vấn đề giải ngân vốn đầu tư công được rất nhiều cử tri, đại biểu Quốc hội quan tâm và đã được nhắc tới ở rất nhiều kỳ họp. Nhưng các vấn đề đến nay vẫn chưa được giải quyết triệt để, tỷ lệ giải ngân vẫn thấp, nguyên nhân đến từ cả yếu tố chủ quan và khách quan. Trong đó, nguyên nhân đầu tiên là công tác chuẩn bị phương án kém, chủ yếu mang tính hình thức, qua loa. Sau khi được chấp thuận chủ trương mới thực hiện một cách thực tế, lúc đó lại mất thời gian làm lại, sửa đi sửa lại nhiều lần, mất rất nhiều thời gian.
Bên cạnh đó, vướng mắc liên quan công tác giải phóng mặt bằng vẫn là câu chuyện muôn thuở, chưa thể giải quyết ngay được.
"Nếu các quy định, vướng mắc trong Luật đất đai không được giải quyết triệt để thì công tác giải phóng mặt bằng sẽ không thể giải quyết nhanh, vẫn gặp vướng mắc về nguồn gốc đất đai, giá đền bù đất, tranh chấp, khiếu kiện, ý thức người dân… làm chậm tiến độ", Bộ trưởng nói.
Ngoài ra, công tác đấu thầu, không được bố trí vốn đối ứng... cũng là nguyên nhân khiến việc giải ngân vốn đầu tư công chậm lại.
Riêng năm 2021, ông cho biết, có những nguyên nhân là bị ảnh hưởng bởi đại dịch COVID-19, phải giãn cách xã hội ảnh hưởng đến nhiều vấn đề về nguyên vật liệu, nhân công thiếu lao động, chi phí tăng cao, nguyên vật liệu tăng cao. Năm nay cũng là năm đầu thực hiện kế hoạch đầu tư công trung hạn.
Tuy nhiên, theo Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng, nguyên nhân ở khâu thực hiện vẫn là chính. Toàn bộ vấn đề từ thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư tất cả các dự án nhóm A, B, C đều đã phân cấp địa phương; thẩm định nguồn vốn và khả năng cân đối vốn; điều chỉnh chủ trương đầu tư đều đã phân cấp cho các bộ, ngành, địa phương; phê duyệt, giao vốn chi tiết, điều chỉnh kế hoạch cũng đã phân cấp cho các bộ, ngành, địa phương...
Như vậy, Bộ Kế hoạch và Đầu tư chỉ còn ba chức năng chính là xây dựng kế hoạch đầu tư công trung hạn; đảm bảo chiến lược 10 năm và kế hoạch 5 năm; xây dựng nguyên tắc, tiêu chí để báo cáo Quốc hội; xây dựng nguyên tắc, tiêu chí để điều hành trong kế hoạch hàng năm. Còn những vấn đề về lựa chọn dự án, phê duyệt, thẩm định dự án, giao vốn chi tiết... đều phân cấp triệt để cho bộ, ngành, địa phương.
Giơ danh sách giải ngân vốn đầu tư công của 63 tỉnh, thành, ông Dũng bày tỏ muốn nói rõ vấn đề này "để xem vấn đề nằm ở đâu và trách nhiệm của ai". Theo danh sách, đến hết tháng 10, có tới 30 tỉnh giải ngân dưới 60%.
"Những vấn đề thuộc trách nhiệm của Trung ương, của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, chúng tôi cũng trên tinh thần cầu thị, phân cấp triệt để, làm những công tác quản lý nhà nước", Bộ trưởng khẳng định.
Về giải pháp thời gian tới, ông Dũng cho rằng công tác này cần thực hiện tốt hơn, nhất là cần thực hiện quyết liệt hơn, nghiêm túc hơn các nghị quyết của Chính phủ. Tổ công đặc biệt của Thủ tướng cần phát huy tinh thần để tháo gỡ vướng mắc, đôn đốc, thúc đẩy giải ngân. Bộ cũng đang rà soát, xem có vướng mắc gì thì trong luật hay không để đề xuất sửa...
 Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng trả lời chất vấn - Ảnh: Quốc hội
Cùng chất vấn về vấn đề giải ngân vốn chậm, đại biểu Vũ Thị Lưu Mai (Hà Nội) cho biết khi đi giám sát tại địa phương, đoàn Đại biểu Quốc hội được phản ánh trách nhiệm này thuộc về Trung ương, nhưng khi làm việc với bộ chủ quản, trách nhiệm lại được phản ánh thuộc về địa phương. Bà đề nghị Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư làm rõ vấn đề này.
Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng nhấn mạnh dự án giao cho cơ quan nào thì cơ quan đó phải chịu trách nhiệm. Trường hợp dự án của địa phương thì địa phương phải là bên chịu trách nhiệm, tương tự với dự án của trung ương thì trách nhiệm cũng thuộc về trung ương.
Bên cạnh đó, với các dự án của trung ương triển khai tại địa phương, nếu cấu phần nào đã bàn giao cho địa phương thì địa phương đó phải chịu trách nhiệm. Ông lấy ví dụ hiện nay các dự án của trung ương tại địa phương đều gặp khó khăn liên quan giải phóng mặt bằng.
Vì vậy, trong đề án tách khoản bồi thường và hỗ trợ tái định cư ra khỏi dự án đầu công sắp tới trình Quốc hội, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đang trình riêng phần giải phóng mặt bằng với quy định giao lại cho địa phương xử lý hoàn toàn. Bên cạnh đó, để thuận lợi cho địa phương, Bộ cũng có đề xuất cho phép địa phương dùng cả ngân sách Trung ương cấp qua bộ, ngành và ngân sách địa phương để thực hiện công tác giải phóng mặt bằng.
Bộ trưởng nhấn mạnh nếu tách được và giao hẳn cho địa phương thì sẽ tách bạch được trách nhiệm hai bên trong cùng một dự án. Khi đó, tiến độ dự án cũng sẽ được cải thiện.
Sử dụng quyền tranh luận, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) cho rằng những dự án nhóm A và trọng điểm quốc gia do bộ, ngành trung ương thẩm định. Do đó, nếu Bộ trưởng nói chậm giải ngân do địa phương thì “tội nghiệp địa phương quá”. Ông đề nghị làm rõ địa phương nào chậm thì xử lý trách nhiệm, nhưng bộ ngành trung ương thẩm định chậm cũng phải làm rõ trách nhiệm.
Giải đáp tranh luận của đại biểu Phạm Văn Hòa, Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng khẳng định quyền thẩm định các dự án nhóm A là của địa phương, còn với các dự án quan trọng quốc gia thì Bộ Kế hoạch và Đầu tư thẩm định trước khi trình Thủ tướng.
“Cái nào chậm trên Bộ Kế hoạch và Đầu tư hay Trung ương hãy cho chúng tôi biết, tôi đảm bảo Bộ luôn nỗ lực không để chậm một ngày, một giờ nào hết. Còn quy trình, thủ tục nhiều bước, lấy ý kiến nhiều cơ quan nên có thể khi tổng hợp lại bị chậm, chúng tôi xin rút kinh nghiệm và sẽ cố gắng”, Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng khẳng định.
Dấu hỏi về năng lực hấp thu vốn
Từ vị trí điều hành phiên chất vấn, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ nhắc lại năm 2020, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt kỷ lục 98%. “Thể chế của năm 2021 phải tiến bộ hơn năm 2020 chứ. Vì sao trong cùng một thể chế pháp luật như nhau mà lại có nơi giải ngân cao, nơi giải ngân thấp?”, ông đặt câu hỏi và đề nghị làm rõ nguyên nhân chủ quan, khách quan, cốt lõi là gì, đột phá ở đâu và giải quyết thế nào vì đến hết 10 tháng rồi chưa giải ngân được 50%.
Theo Chủ tịch Quốc hội, doanh nghiệp, người dân đều mong muốn có gói kích thích mới, nhưng “toàn bộ số tiền chúng ta có chưa tiêu hết đây thì tiêu mới cái gì?”.
Từ đó, ông đặt câu hỏi về năng lực hấp thu vốn khi 16.000 tỷ của ba chương trình mục tiêu quốc gia đến nay chưa phân bổ được đồng nào; 56.000 tỷ của các địa phương cũng chưa phân bổ được đồng nào.
Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ yêu cầu Bộ trưởng Bộ Kế hoạch - Đầu tư phải chỉ rõ nguyên nhân chủ quan, khách quan, cốt lõi và đưa ra được giải pháp đột phá cho vấn đề giải ngân vốn đầu tư công - Ảnh: Quốc hội
“Nếu chúng ta không làm rõ được chuyện này, Quốc hội có chất vấn xong, có nghị quyết thì vẫn như vậy thôi. Trách nhiệm nằm ở đâu phải nói cho rõ, tình hình kiểm tra, giám sát và từng nguyên nhân vướng mắc chúng ta sẽ giải quyết thế nào chứ không thể nói chung chung được”, Chủ tịch Quốc hội nói.
Nêu bối cảnh năm 2020 cũng có dịch COVID-19 và đất nước phải lo rất nhiều công việc lớn nhưng chúng ta vẫn giải ngân được 98%, Chủ tịch Quốc hội đề nghị nói rõ câu chuyện này.
“Không thể để tình trạng này kéo dài mãi, vì nền kinh tế đang rất thiếu vốn. Nhiều đại biểu muốn nới bội chi, tăng trần nợ công rồi có gói nọ, gói kia, nhưng toàn bộ số tiền chúng ta có còn chưa tiêu được”, Chủ tịch Quốc hội nhắc lại.
Giải thích thêm về vấn đề này, Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng cho rằng vấn đề hiện nay không phải ở luật pháp. "Vấn đề đầu tư công đến nay rất rõ ràng và đầy đủ, trên tinh thần phân cấp triệt để cho các địa phương, không còn vấn đề gì lên đến trung ương. Chúng tôi quản lý chung cũng bằng hệ thống công nghệ thông tin, không cần gặp nhau hay giấy tờ", ông Dũng nói.
Theo Bộ trưởng, các nội dung bộ, ngành, địa phương đều đưa lên hệ thống rất thông thoáng và đồng bộ. "Thấy đúng thì Bộ tổng hợp báo cáo Thủ tướng, không phù hợp thì yêu cầu các tỉnh làm lại", ông nói.
Do đó, Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng cho rằng, giải ngân vốn đầu tư công thấp "nằm ở tổ chức thực hiện" vì cùng một thể chế có nơi giải ngân được 100%, thậm chí phải ứng thêm vốn, trong khi có nơi rất thấp. Ông dự báo cuối năm nay giải ngân không thể cao bằng năm 2020, khả năng chỉ đạt 80-85%.
Một nguyên nhân khác, theo ông là do các địa phương, bộ ngành thờ ơ hoặc chưa làm hết trách nhiệm, lập kế hoạch không sát, đề xuất vốn lớn nhưng thực tế không giải ngân được.
Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng cũng thừa nhận Bộ Kế hoạch - Đầu tư cũng có một phần trách nhiệm, như nể nang, không hết trách nhiệm, chỉ tổng hợp rồi đưa lên con số không sát thực tiễn, con số lớn nên gây áp lực cho tỷ lệ giải ngân. Do không sát thực tiễn nên dẫn đến phải điều chuyển vốn, trả lại vốn, đầu tư không hiệu quả...
"Chúng tôi xin nhận một phần trách nhiệm trong kế hoạch vốn mà các bộ, ngành, địa phương trình lên. Chúng tôi xin hứa khắc phục vấn đề này thời gian tới", ông nói.

HOÀNG HÀ