BizLIVE -
Các chỉ tiêu an toàn nợ được kiểm soát chặt chẽ, nằm trong giới hạn; nguồn lực trong nước thuận lợi và Chính phủ không vay thương mại nước ngoài. Song, trả nợ công gặp khó khăn, thách thức từ tác động của COVID-19.
Bộ trưởng Bộ Tài chính Hồ Đức Phớc vừa ký báo cáo tình hình nợ công năm 2021 và dự kiến năm 2022 của Chính phủ gửi các vị đại biểu Quốc hội khoá XV.
Theo đánh giá của Chính phủ, từ cuối tháng 4 đến nay, dịch bệnh COVID-19 đã bùng phát và nhanh chóng lan rộng ra nhiều địa phương, trong đó có cả các địa phương trọng điểm kinh tế, tập trung đông dân cư và hoạt động công nghiệp, dịch vụ, ảnh hưởng lớn đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và đời sống của người dân, tác động lớn đến tăng trưởng, tình hình thu, chi ngân sách Nhà nước (NSNN).
Trong bối cảnh đó, công tác vay, trả nợ công cũng gặp nhiều khó khăn, thách thức.
Tổng trả nợ khoảng 365.932 tỷ đồng
Thông tin từ báo cáo, trong 9 tháng đầu năm 2021, Chính phủ đã thực hiện huy động 298.758 tỷ đồng, trong đó vay đưa vào cân đối ngân sách Trung ương (NSTW) là 291.505 tỷ đồng (gồm vốn vay trong nước 277.714 tỷ đồng, vay ODA, ưu đãi nước ngoài cấp phát khoảng 13.791 tỷ đồng), vay ODA, ưu đãi nước ngoài cho vay lại khoảng 7.253 tỷ đồng.
Dự kiến tổng khối lượng huy động vốn của Chính phủ cả năm 2021 khoảng 514.297 tỷ đồng, bằng 82,4% so với kế hoạch; trong đó vay trong nước khoảng 463.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 87,8% tổng huy động của Chính phủ (bao gồm 373.000 tỷ đồng phát hành trái phiếu Chính phủ (TPCP), 90.000 tỷ đồng huy động từ nguồn ngân quỹ Nhà nước); vay nước ngoài từ nguồn ODA và ưu đãi 51.297 tỷ đồng, chiếm khoảng 53,0% so với kế hoạch (cấp phát 33.898 tỷ đồng, cho vay lại 17.399 tỷ đồng).
Kỳ hạn phát hành TPCP tập trung vào kỳ hạn từ 10 năm trở lên, kỳ hạn phát hành bình quân dự kiến đạt khoảng 12,5 năm, vượt mục tiêu Quốc hội đề ra từ 9-11 năm; kỳ hạn còn lại bình quân danh mục TPCP khoảng 9,08 năm; lãi suất phát hành TPCP bình quân năm 2021 khoảng 2,26%/năm.
Đáng chú ý, nguồn vốn vay nước ngoài là từ vay ODA và vay ưu đãi, Chính phủ không vay thương mại nước ngoài (lãi suất cao hơn).
Trong 9 tháng đầu năm 2021, Chính phủ đã ký kết 2 hiệp định vay với tổng trị giá khoảng 97,4 triệu USD với Ngân hàng Thế giới (WB) và Chính phủ Áo.
Dưới tác động khó lường của dịch bệnh COVID-19, với các khó khăn, vướng mắc về pháp lý và chậm hoàn thiện thủ tục đầu tư phục vụ đàm phán, năm 2021 dự kiến chỉ ký được 09 điều ước quốc tế, thỏa thuận vay cụ thể (gồm 02 thỏa thuận vay đã ký kết và 07 thỏa thuận vay hiện đã kết thúc đàm phán) với tổng trị giá khoảng 1 tỷ USD.
Về thực hiện nghĩa vụ trả nợ, báo cáo nêu, tổng trả nợ của Chính phủ 9 tháng đầu năm 2021 là 289.328 tỷ đồng, khoảng 73,3% kế hoạch cả năm, trong đó trả nợ trực tiếp khoảng 270.793 tỷ đồng, trả nợ cho vay lại khoảng 18.534 tỷ đồng.
Tổng trả nợ của Chính phủ năm 2021 dự kiến khoảng 365.932 tỷ đồng (92,8% kế hoạch), trong đó trả nợ trực tiếp của Chính phủ khoảng 338.415 tỷ đồng (92,4% kế hoạch); trả nợ nước ngoài của các dự án cho vay lại 27.517 tỷ đồng, bằng (97,3% kế hoạch).
Việc thực hiện nghĩa vụ các khoản trả gốc, lãi của Chính phủ đầy đủ, đúng hạn theo cam kết, dự kiến không quá 25% thu NSNN theo mức trần Quốc hội cho phép, Bộ trưởng Tài chính khẳng định.
Nhiều vấn đề đang đặt ra
Nhìn nhận các vấn đề đang đặt ra trong quản lý nợ công, Bộ trưởng Hồ Đức Phớc nêu, việc giải ngân vốn đầu tư công, trong đó có nguồn vốn vay ODA và vay ưu đãi nước ngoài của Chính phủ, tiếp tục chậm.
Do giải ngân chậm, kế hoạch đầu tư công chưa sử dụng hết được phép chuyển nguồn sang năm sau (theo quy định tại Khoản 2 Điều 68 Luật Đầu tư công) gây ra tình trạng phải chuyển nhiệm vụ huy động vốn vay cho đầu tư phát triển ở mức cao dồn vào một thời điểm, ảnh hưởng đến an toàn về nợ công và an ninh tài chính quốc gia.
Hai là, cơ chế huy động vốn thông qua đàm phán ký kết các hiệp định vay nước ngoài hiện nay có sự bất cập, nhất là sự hài hòa hóa giữa quy định pháp luật trong nước và chính sách của nhà tài trợ.
Trong bối cảnh dịch bệnh COVID-19 tiếp tục diễn biến phức tạp ở Việt Nam và trên thế giới, việc đàm phán gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng tới tiến độ ký kết hiệp định mới. Hầu hết các dự án chậm ban hành quyết định đầu tư, chậm hoàn thành hồ sơ thẩm định cho vay lại so với kế hoạch, dẫn đến việc không thể thực hiện theo kế hoạch đàm phán điều ước quốc tế, thoả thuận vay như dự kiến. Đối tác nước ngoài không thực hiện được việc thẩm định thực địa dự án vì dịch bệnh, báo cáo viết.
Ba là, nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ so với thu NSNN được Chính phủ điều hành, đảm bảo trong phạm vi mức trần Quốc hội phê duyệt, tuy nhiên trước áp lực huy động vốn tăng nhanh, rủi ro đảo nợ của Chính phủ có thể gia tăng.
Phần này, Bộ trưởng tính toán, trường hợp nhiệm vụ huy động vốn vay của Chính phủ vượt quá khả năng hấp thu vốn của thị trường trong nước, để đảm bảo đủ nguồn huy động của Chính phủ có thể cần phải huy động thêm các nguồn vay trong nước có kỳ hạn ngắn hơn so với giai đoạn 2016-2020, bao gồm tăng vay từ nguồn ngân quỹ Nhà nước hoặc phát hành TPCP kỳ hạn ngắn 2-3 năm, theo đó các chỉ tiêu về nghĩa vụ trả nợ có khả năng tăng cao (do các khoản vay này sẽ đáo hạn ngay trong giai đoạn 2022-2025).
Việc huy động vốn vay với kỳ hạn ngắn cần được kiểm soát chặt chẽ, không để phát sinh rủi ro đảo nợ liên tục và đảm bảo chỉ tiêu kỳ hạn phát hành TPCP bình quân giai đoạn 2021-2025 từ 9-11 năm cũng như chỉ tiêu nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ không quá 25% so với tổng thu NSNN được Quốc hội phê duyệt.
Theo Bộ trưởng, chi phí vay trong nước hiện tại đang ở mức phù hợp, tuy nhiên do tình hình kinh tế vĩ mô chưa thực sự ổn định, bị ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, xu hướng gia tăng lạm phát do tiềm ẩn nhiều rủi ro về gián đoạn chuỗi cung ứng và thiếu hụt nguồn cung nguyên vật liệu phục vụ sản xuất có khả năng làm tăng mặt bằng lãi suất phát hành TPCP, dẫn đến tăng chi phí huy động vốn của Chính phủ.
Đối với nợ nước ngoài, tiềm ẩn rủi ro chi phí vay kém thuận lợi trong bối cảnh khả năng tiếp cận các nguồn vốn ODA giai đoạn tới sẽ giảm và có thể phải sử dụng các công cụ nợ với điều kiện tiệm cận/theo thị trường.
Ngoài ra, việc đàm phán, ký kết và giải ngân vốn vay ODA, ưu đãi nước ngoài với tỷ lệ thấp như trong thời gian vừa qua do tác động từ đại dịch COVID-19, các vướng mắc về cơ chế chính sách, chất lượng chuẩn bị các dự án đầu tư công và khác biệt giữa thủ tục trong nước và nước ngoài sẽ đặt gánh nặng lên nguồn huy động chủ yếu là vay trong nước.
 
Với kết quả thực hiện 9 tháng đầu năm và dự báo những tháng cuối năm, Chính phủ dự kiến các chỉ tiêu nợ đến cuối năm 2021:
Nợ công khoảng 3.708 nghìn tỷ đồng, bằng 43,7% GDP.
Nợ Chính phủ khoảng 3.351 nghìn tỷ đồng, bằng 39,5% GDP.
Nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ so với thu NSNN khoảng 24,8%.
Nợ nước ngoài quốc gia khoảng 3.297 nghìn tỷ đồng, bằng 38,8% GDP. Trả nợ nước ngoài của quốc gia so với kim ngạch xuất khẩu hàng hóa, dịch vụ (không bao gồm trả nợ gốc ngắn hạn) khoảng 5,8%.

TRUNG CHÍNH