BizLIVE - GS.TS Võ Tòng Xuân nhận định, trong thời gian qua việc lãng phí do không đẩy mạnh chế biến phụ phẩm nông nghiệp là lỗi của ngành nông nghiệp. 
Cần biến nguồn rác thải trong sản xuất nông nghiệp thành ngành kinh tế tỷ đô
Thứ trưởng Bộ NN-PTNT Trần Thanh Nam tại Hội nghị trực tuyến - Ảnh Nguyễn Huyền
Năm 2020, tổng khối lượng phụ phẩm nông nghiệp (PPNN) trên cả nước là hơn 156,8 triệu tấn, bao gồm: 88,9 triệu tấn phụ phẩm sau thu hoạch từ cây trồng, từ quá trình chế biến nông sản của ngành trồng trọt (chiếm 56,7%); 61,4 triệu tấn phân gia súc, gia cầm từ ngành chăn nuôi (chiếm 39,1%); 5,5 triệu tấn từ ngành lâm nghiệp (chiếm 3,5%) và khoảng gần 1 triệu tấn từ ngành thủy sản (10,6%).
Trong đó, riêng khu vực Đông Nam Bộ và ĐBSCL, phụ phẩm nông nghiệp chủ yếu từ ngành trồng trọt và chăn nuôi, với hơn 13,9 triệu tấn trong năm 2020 tại Đông Nam Bộ và 39,4 triệu tấn tại ĐBSCL.
Phụ phẩm trồng trọt sau thu hoạch có khối lượng lớn từ các cây trồng chính: Rơm lúa (42,8 triệu tấn), thân cây ngô (10,0 triệu tấn), rau và quả (3,6 triệu tấn), thân cây sắn (3,1 triệu tấn), quả giả đào lộn hột (3,1 triệu tấn) và các loại khác (6,1 triệu tấn).
Phụ phẩm từ quá trình chế biến nông thủy sản có khối lượng lớn nhất ở vùng ĐBSCL, như là vỏ trấu (4,7 triệu tấn) và từ quá trình chế biến tôm, cá và ở vùng Đông Nam bộ là từ quả giả điều (2,2 triệu tấn). 
Những số liệu trên được dẫn tại Hội nghị trực tuyến về hiện trạng và giải pháp xử lý phụ phẩm nông, lâm, thủy sản ở Việt Nam, nhất là tại 2 vùng Đông Nam Bộ và ĐBSCL, do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tổ chức ngày 10/9.
Ở góc độ nền kinh tế nông nghiệp tuần hoàn gắn với tăng trưởng xanh - Phó Cục trưởng Cục chăn nuôi Tống Xuân Chinh nhận định, lượng phụ phẩm này phải được xem là nguồn tài nguyên tái tạo, là đầu vào quan trọng của quá trình tuần hoàn khác nhằm kéo dài chuỗi giá trị gia tăng trong nông nghiệp.
“Năm 2020, chế biến phụ phẩm thủy sản chỉ mới đạt khoảng 275 triệu USD. Nếu khai thác hết nguồn phụ phẩm gần một triệu tấn của ngành thủy sản bằng các công nghệ cao thì có thể thu về 4-5 tỷ USD/năm", ông Chinh khẳng định.
Đầu tư công nghệ cao vào chế biến phụ phẩm thủy sản làm nguyên liệu cho ngành mỹ phẩm, dược phẩm, y tế, nông nghiệp đặc biệt là sản xuất nguyên liệu thức ăn cho nuôi…có tiềm năng lớn, đặt nền móng cho kinh tế tuần hoàn trong ngành thủy sản
Phó cục trưởng Cục chăn nuôi cho biết thêm, năm 2015, Công ty CP Vĩnh Hoàn Collagen là doanh nghiệp đầu tiên của cả nước đầu tư công nghệ cao vào chế biến phụ phẩm như đầu cá, ruột cá, xương cá, đuôi cá làm bột cá - nguyên liệu cho thức ăn chăn nuôi và đã xây dựng một nhà máy sản xuất collagen và gelatin từ da cá tra. Công ty TNHH sản xuất và kinh doanh Chitosan cũng sản xuất Chitin từ vỏ tôm, xương mực; sản xuất chitosan và phân bón hữu cơ từ phụ phẩm chế biến thủy sản… 
PPNN đặc biệt là vỏ trấu đang được chế biến thành Silicate dùng để sản xuất ra chất bán dẫn. Hiệu trưởng Trường đại học Văn Hiến TP.HCM, ông Từ Minh Thiện cho biết, Đài Loan đã khai thác khá tốt nguồn nguyên liệu PPNN này. Ở Việt Nam, có đối tác Mỹ quan tâm họ đã sang Việt Nam và xuống An Giang, Đồng Tháp để bàn về vấn đề này nhưng chi phí dự án lên đến 30 triệu USD nên gặp khó. Hiện Trường đại học Văn Hiến đang có đề tài chiết xuất Melatin từ vỏ trái thanh long để làm chất tạo màu trong mỹ phẩm và dược phẩm. 
Theo GS.TS Võ Tòng Xuân, trong thời gian qua việc lãng phí do không đẩy mạnh chế biến PPNN là lỗi của ngành nông nghiệp. PPNN ngoài làm phân bón hữu cơ thì than vỏ trấu có thể làm ra nguyên tố Silicate chất bán dẫn sử dụng trong ngành công nghệ sản xuất sơn, lốp ô tô … sẽ thu lại được rất nhiều tiền.
Ngoài ra, thành phần hóa học của vỏ trấu có thể để làm nguyên liệu sản xuất ra Nano Silica. Nếu sản xuất thành công sẽ có ý nghĩa lớn về mặt xã hội và môi trường, góp phần gia tăng thu nhập cho người trồng lúa. 
Đồng tình với những ý kiến trên, Thứ trưởng Bộ NN-PTNN Trần Thanh Nam nhận định, với hơn 165 triệu tấn PPNN/năm thì tiềm năng khai thác tài nguyên PPNN còn rất lớn, vì vậy cần đặt PPNN đúng vị trí và xem đây là lĩnh vực cần phải khai thác.
Bên cạnh đó, cần phải chuyển đổi tư duy trong sử dụng PPNN, PPNN làm không chỉ làm phân bón hữu cơ mà cần sử dụng làm các sản phẩm khác có giá trị gia tăng cao.
Đồng thời, khai thác PPNN sẽ tạo ra ngành nghề mới ở nông thôn, thu hút nguồn nhân lực tạo ra giá trị mới. Tuy nhiên, muốn khai thác hiệu quả PPNN cần có chính sách cho ngành này.
Thứ trưởng Nam cho biết, sẽ tham mưu Bộ trưởng Bộ NN-PTNT đề xuất Chính phủ có nghị định về sử dụng nguyên liệu PPNN và xem PPNN tiềm năng thế mạnh trong nền kinh tế tuần hoàn.
"Phải đưa vấn đề sử dụng nguyên liệu PPNN vào đề án phát triển ngành nghề nông thôn và xem khai thác dư địa nguồn nguyên liệu PPNN như khai thác nguyên liệu nông nghiệp khác”, ông Nam nói.

NGUYỄN HUYỀN