BizLIVE - Theo PAPI 2020, hiệu quả kiểm soát tham nhũng trong khu vực công đã được cải thiện đáng kể. Mặc dù hiện trạng tham nhũng, nhũng nhiễu vẫn còn tương đối phổ biến.
Như BizLIVE đã thông tin, ngày 14/4, Báo cáo Chỉ số Hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh (PAPI) năm 2020, do Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) Việt Nam chủ trì chính thức được công bố.
PAPI 2020 tiếp tục sử dụng khảo sát dựa trên 8 chỉ số nội dung: Tham gia của người dân ở cấp cơ sở; công khai, minh bạch; trách nhiệm giải trình với người dân; kiểm soát tham nhũng trong khu vực công; thủ tục hành chính công; cung ứng dịch vụ công; quản trị môi trường; quản trị điện tử.
Có 6 địa phương dẫn đầu cả nước về các chỉ số nội dung của PAPI năm 2020. Trong đó, Thái Nguyên đứng đầu ở một chỉ số: tham gia người dân cấp cơ sở. Quảng Ninh có 3 chỉ số đứng đầu (công khai minh bạch, kiểm soát tham nhũng trong khu vực công và cung ứng dịch vụ công). Quảng Bình đứng đầu tiêu chí: trách nhiệm giải trình với người dân; Trà Vinh (thủ tục hành chính công); Đồng Tháp (Quản trị môi trường) và Đà Nẵng (Quản trị điện tử).
Đáng chú ý, năm 2020 không có tỉnh, thành phố nào trong số 63 tỉnh, thành phố nằm trong nhóm đạt điểm cao nhất ở cả 8 chỉ số đánh giá của PAPI.
Theo PAPI 2020, điểm của 3 chỉ số nội dung “tham gia của người dân ở cấp cơ sở”, “cung ứng dịch vụ công”, “quản trị môi trường” đã sụt giảm nhẹ so với kết quả năm 2019.
Tuy nhiên, báo cáo PAPI 2020 cũng ghi nhận hai chỉ số nội dung có xu hướng thay đổi tích cực trong năm gồm “thủ tục hành chính công” và “kiểm soát tham nhũng trong khu vực công”.
 
Tham nhũng giảm đáng kể dù vẫn tương đối phổ biến
Chỉ số Kiểm soát tham nhũng trong khu vực công gồm bốn nội dung thành phần: "Kiểm soát tham nhũng trong chính quyền địa phương", "Kiểm soát tham nhũng trong cung ứng dịch vụ công", "Công bằng trong tuyển dụng nhân lực vào khu vực công" và "Quyết tâm chống tham nhũng".
Chỉ số này đo lường cảm nhận và trải nghiệm của người dân về hiệu quả phòng, chống tham nhũng của các cấp chính quyền, đồng thời phản ánh mức độ chịu đựng tham nhũng của người dân.
Theo đó, PAPI 2020 cho thấy hiệu quả kiểm soát tham nhũng trong khu vực công đã được cải thiện đáng kể. Mặc dù hiện trạng tham nhũng, nhũng nhiễu vẫn còn tương đối phổ biến.
Cụ thể, có tới 18 tỉnh, thành phố có tiến bộ rõ rệt so với kết quả năm 2019. Trong khi đó, chỉ có 6 tỉnh có mức sụt giảm đáng kể so với năm 2019. Trong năm 2020 người dân ít gặp phải nhũng nhiễu hơn so với năm 2019 khi sử dụng một số dịch vụ công căn bản hoặc muốn có việc làm trong khu vực nhà nước.
Có thể thấy, PAPI 2020 phần nào đã cho thấy sự tham gia của người dân và nỗ lực chống tham nhũng có mối liên hệ tích cực với hiệu quả phòng chống đại dịch COVID-19 của Việt Nam - điều đã được quốc tế ghi nhận.
Mức tăng,giảm hàng năm của chỉ số Kiểm soát tham nhũng trong khu vực công của các tỉnh, thành giai đoạn 2011-2020. (Đường gạch nối biểu thị tỉ lệ thay đổi về điểm trung bình thường niên giai đoạn 2011-2020(%) )
Trong 5 thành phố trực thuộc Trung ương quản lý, Hải Phòng và TP.HCM thuộc về nhóm đạt điểm thấp nhất qua hai năm 2019 và 2020.
Ở nhóm 6 tỉnh có mức sụt giảm điểm đáng kể so với kết quả năm 2019, điểm của Ninh Thuận và Ninh Bình sụt giảm nhiều nhất.
Bên cạnh đó, 9 trong 10 địa phương dẫn đầu ở chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kiểm soát sáu loại hành vi tham nhũng ở cán bộ, công chức là các tỉnh miền Trung và phía Nam. Quảng Ninh, Đồng Tháp, Bến Tre, Quảng Trị và Quảng Nam là 5 tỉnh dẫn đầu trong ở chỉ tiêu đo lường mức độ hiệu quả kiểm soát một số hành vi tham nhũng của cán bộ, công chức.
PAPI 2020 cũng cho biết, hành hành vi tham nhũng (6 loại) phổ biến nhất ở các tỉnh Lâm Đồng, Kon Tum, Khánh Hòa, Hải Phòng và Ninh Bình.
Đáng chú ý, theo báo cáo này, Quảng Ninh dù là tỉnh có điểm số đứng đầu về kiểm soát tham nhũng trong khu vực công (8,286 điểm) song vẫn được nhắc đến về "hiện trạng ‘lót tay’ để có việc làm trong cơ quan nhà nước khá phổ biến".
Còn ở Bến Tre và Đồng Tháp lại khá phổ biến hiện trạng "lót tay" khi làm giấy phép xây dựng.
Hơn 60% người dân đánh giá "có quan hệ" khi tuyển dụng vào nhà nước là quan trọng và rất quan trọng
So với kết quả năm 2016, kết quả 2020 cho thấy mối quan hệ thân quen (hiện trạng ‘vị thân’) trong tuyển dụng nhân lực vào khu vực nhà nước có xu hướng giảm trên phạm vi toàn quốc. Bản báo cáo nhận định, rất có thể các cấp chính quyền chú trọng hơn tới công bằng trong tuyển dụng công chức, viên chức.
Tuy nhiên mối quan hệ thân quen với người có chức, có quyền trong bộ máy chính quyền vẫn được xem là quan trọng hoặc rất quan trọng khi muốn xin vào làm một trong năm vị trí công chức, viên chức cấp xã, phường, kể cả ở những tỉnh dẫn đầu ở chỉ tiêu đánh giá này.

Kết quả khảo sát năm 2020 cho thấy tỉ lệ cho rằng quan hệ cá nhân là “quan trọng” hoặc “rất quan trọng” tiếp tục giảm, mặc dù tỉ lệ này vẫn cao đến trên 60%. Ở cả năm vị trí được hỏi, tỉ lệ người trả lời cho rằng để xin việc làm vào năm vị trí đó thì cần tới thân quen ở mức thấp nhất kể từ khảo sát năm 2011.
Một điều cũng đáng chú ý là, sau khi tăng vào năm 2015, tỉ lệ này giảm dần đều từ năm 2016. Điều này "phần nào thể hiện những nỗ lực trong công tác phòng, chống tham nhũng của nhiệm kỳ chính quyền 2016-2021", theo báo cáo nhận định.
Ngoài ra, cũng theo PAPI 2020, Phú Yên, Lai Châu, Khánh Hòa, Sơn La, Điện Biên, Lâm Đồng và Quảng Bình là những nơi mối quan hệ thân quen trong tuyển dụng vào khu vực nhà nước phổ biến nhất.

Trong năm 2020, tỉ lệ người được hỏi cho rằng hối lộ là cần thiết để có việc làm trong cơ quan nhà nước, khi đi khám, chữa bệnh ở bệnh viện công tuyến huyện/quận, khi làm giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, khi muốn con em được giáo viên tiểu học trường công lập quan tâm hơn và khi làm giấy phép xây dựng tiếp tục giảm.
Việc xu hướng giảm này bắt đầu từ năm 2016 cho thấy công cuộc chống tham nhũng được Đảng Cộng sản Việt Nam thúc đẩy từ Đại hội Đảng tháng 01 năm 2016 đã và đang tác động tới các cấp chính quyền địa phương.
Tuy nhiên, riêng tỉ lệ người trả lời cho biết họ thấy có hiện tượng cán bộ chính quyền sử dụng công quỹ vào mục đích riêng vẫn tăng nhẹ trong năm 2020.
Hiện tượng "nhũng nhiễu, lót tay" khi làm sổ đỏ vẫn phổ biến
So với Kiểm soát tham nhũng, kết quả khảo sát về trải nghiệm thực tế của người dân với nhũng nhiễu khi sử dụng dịch vụ công cho thấy một bức tranh kém tươi sáng hơn.
Cụ thể, khảo sát cho thấy, hiện tượng nhũng nhiễu, vòi vĩnh trong dịch vụ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất có chiều hướng tiếp tục gia tăng sau khi giảm vào năm 2018.
Tỉ lệ người dân đã phải trả chi phí ngoài quy định để làm xong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tiếp tục tăng trong năm 2020. Hơn 32% cho biết họ đã phải trả thêm tiền ngoài quy định mới làm xong Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đất cho hộ gia đình.

Ở chiều ngược lại, từ 2018 đến 2020, rất ít trường hợp phải “chi thêm tiền” bôi trơn để bản thân hoặc người thân trong gia đình được chăm sóc, điều trị tốt hơn ở bệnh viện công tuyến huyện/quận.

Báo cáo nhận định, sự khác biệt giữa trải nghiệm thực tế của những người đã dùng dịch vụ và cảm nhận của người dân nói chung về nhũng nhiễu, hối lộ có thể là do tác động của truyền thông về công cuộc phòng, chống tham nhũng trong thời gian qua, hoặc có thể là do hiện tượng vòi vĩnh, đòi hối lộ giảm dần.

Cũng liên quan đến lĩnh vực đất đai, kết quả khảo sát cũng cho thấy việc Thu hồi đất đai là một khía cạnh quan trọng liên quan đến công tác phòng, chống tham nhũng. Thước đo gián tiếp về tham nhũng trong lĩnh vực đất đai là nhìn vào khía cạnh người dân có bị thu hồi đất vì một mục đích họ không được biết hay không.
Kết quả khảo sát 2020 cho thấy, tỉ lệ người dân cho biết hộ gia đình họ bị thu hồi đất ở hoặc đất nông nghiệp ở mức thấp nhất kể từ năm 2011.
Báo cáo nhận định, kết quả này có thể do nhiều hoạt động kinh tế bị ngưng trệ bởi tác động của đại dịch COVID-19, hoặc là do Luật Đất đai năm 2013 tiếp tục phát huy tác dụng hạn chế thu hồi đất ở địa phương.
Tuy nhiên, báo cáo cũng chỉ ra tác động tiêu cực tiềm ẩn khi đất ở trở nên khó thu hồi hơn, các nhà đầu tư chuyển hướng tìm kiếm đất nông nghiệp để thay thế. Vì vậy, mặc dù tỉ lệ hộ bị thu hồi đất nông nghiệp ở mức ổn định qua hai năm 2019 và 2020, người nông dân vẫn là đối tượng chịu thiệt thòi hơn.
Chỉ số Hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh ở Việt Nam (PAPI) là công cụ người dân tham gia giám sát hiệu quả của chính quyền trong việc thực thi chính sách đến cấp cơ sở. Sau khảo sát thí điểm vào năm 2009 và thực hiện trên quy mô lớn hơn vào năm 2010, khảo sát PAPI đã tiến hành trên phạm vi toàn quốc từ năm 2011.
Năm 2020, 14.732 người dân và cũng là cử tri đã tham gia khảo sát PAPI. Trong suốt 12 năm qua, có tới 146.233 lượt người dân được chọn ngẫu nhiên trên phạm vi toàn quốc đã tham gia đánh giá hiệu quả quản trị và hành chính công từ trải nghiệm tương tác trực tiếp với chính quyền các cấp thông qua nghiên cứu PAPI.
PAPI đo lường 8 chỉ số nội dung: tham gia của người dân ở cấp cơ sở; công khai, minh bạch trong việc ra quyết định; trách nhiệm giải trình với người dân; kiểm soát tham nhũng trong khu vực công; thủ tục hành chính công, cung ứng dịch vụ công; quản trị môi trường; và quản trị điện tử.

TUẤN VIỆT