BizLIVE - Hiện nay rất nhiều địa phương, doanh nghiệp đề nghị được đầu tư, mặc dù đã vượt quy hoạch Điện VII điều chỉnh, rào cản lại là giá bán lẻ điện mỗi lần điều chỉnh là một lần khó khăn bởi rào cản của thu nhập, của giá thành…
An ninh năng lượng nhìn từ bài toán giá điện “không hợp lý” từ khâu mua, bán
Toàn cảnh Hội nghị giải trình về "Thực trạng, giải pháp phát triển điện lực đến năm 2030 nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội".

Giá bán lẻ điện mỗi lần điều chỉnh là một lần khó khăn

Sáng nay (7/9), Ủy ban Kinh tế Quốc hội tổ chức Hội nghị giải trình về "Thực trạng, giải pháp phát triển điện lực đến năm 2030 nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội".

Liên quan đến vấn đề thị trường, giá cả và khả năng tài chính, Phó chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển cho biết, so với yêu cầu của một thị trường đầy đủ, giá cả được tính đúng, tính đủ, có lợi nhuận hợp lý, hạn chế bao cấp, tạo nguồn lực tích lũy để đầu tư phát triển thì thị trường điện, giá cả kể cả bán buôn và bán lẻ còn có một khoảng cách, chưa thực sự phản ánh quan hệ cung cầu, chưa theo quy luật giá trị.

Ông dẫn chứng về một số ý kiến cho rằng, một số lĩnh vực sản xuất được nước ngoài đầu tư vào Việt Nam nhờ lợi dụng giá điện thấp, nhân công rẻ, giá môi trường rẻ…

Theo Phó chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển, một trong những nguyên nhân dẫn tới việc đầu tư vừa qua chậm, không thực hiện được quy hoạch còn có một nguyên nhân thiếu nguồn lực tài chính, vì khả năng tài chính của các nhà đầu tư, các tập đoàn là có hạn, khả năng tín dụng của các ngân hàng có giới hạn, vay nước ngoài của một số dự án đã bị từ chối vì cơ chế hạn chế bảo lãnh của Chính phủ. Giá mua điện chưa hấp dẫn, lợi tức đem lại thấp, khó có thể thu hút các nhà đầu tư.

“Vấn đề ở đây là giá mua điện thế nào? Một ví dụ về giá điện tái tạo trước năm 2019 mua 9,35 cent, sau 2019 đến nay mua 7,09 cent thì chỉ trong 2 năm 2019 - 2020 điện tái tạo đã đạt công suất trên 5.400 MW. Mặt khác, hiện nay rất nhiều địa phương, rất nhiều doanh nghiệp đề nghị được đầu tư, mặc dù đã vượt quy hoạch Điện VII điều chỉnh, rào cản lại là giá bán lẻ điện mỗi lần điều chỉnh là một lần khó khăn bởi rào cản của thu nhập, của giá thành, sự không chấp nhận của người mua”, ông Hiển nói.

Ông Hiển cho biết thêm, nếu giá điện tính không hợp lý cả khâu mua và khâu bán thì cũng là nguy cơ trực tiếp ảnh hưởng đến an ninh năng lượng, sự cạn kiệt năng lực tài chính của ngành năng lượng cũng là sự cạn kiệt của nguồn năng lượng.

Về quy hoạch, điều chỉnh quy hoạch, theo Phó chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển điều chỉnh quy hoạch, chấp hành quy hoạch còn có những hạn chế, có lúc có nơi chưa nghiêm. Công tác phối hợp, điều hành, quản lý còn thiếu đồng bộ, chồng chéo, xung đột, thủ tục kéo dài. Việc triển khai các dự án chậm tiến độ.

Ông Hiển dẫn chứng, về nguồn điện đầu tư tính theo công suất toàn quốc giai đoạn 2011 - 2015 chỉ đạt 81,4% kế hoạch, giai đoạn 2016 - 2020 ước đạt 93,7%, nhưng cơ cấu các nguồn điện truyền thống như nhiệt điện chỉ đạt 57,6%, có 10 dự án lớn dự kiến đi vào vận hành trong giai đoạn 2016 - 2020 bị chậm tiến độ sau năm 2020 với tổng công suất là 7.000 MW, điểm tên gồm có: Sông Hậu 1, Thái Bình 2, Long Phú 1, Na Dương 2, Cẩm Phả 3, Ô Môn 3, Công Thanh… dẫn tới tốc độ tăng trưởng bình quân của nguồn điện đã giảm.

“Có thể khẳng định chúng ta không đạt các mục tiêu theo Quy hoạch điện VII điều chỉnh”, ông Hiển nói đồng thời chỉ ra các nguyên nhân như do giải phóng mặt bằng các dự án, do thiếu vốn, không bố trí được nguồn vốn sau khi Chính phủ không còn bảo lãnh; do một số địa phương không ủng hộ các dự án điện than…

Vì sao giá điện chỉ tăng, chưa bao giờ giảm?

Cũng tại hội nghị, Phó chủ nhiệm Uỷ ban Tài chính ngân sách, Hoàng Quang Hàm đã nêu thực tế 9 lần điều chỉnh giá điện từ năm 2011 đến nay nhưng "giá chỉ tăng, chưa bao giờ giảm", giải thích về  vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Công Thương Trần Tuấn Anh cho biết, thời gian qua rất muốn xây dựng giá điện theo cơ chế thị trường nhưng theo Luật giá, vai trò của Nhà nước phải điều tiết giá, trong đó có vấn đề hỗ trợ cho các đối tượng xã hội, người nghèo...

"Khi thị trường bán lẻ điện cạnh tranh hình thành vào năm 2024, giá điện sẽ theo thị trường và việc giá mặt hàng này "chỉ tăng, không giảm" sẽ được khắc phục", Bộ trưởng Trần Tuấn Anh nói.

Hiện kế hoạch xây dựng thị trường điện cạnh tranh đã được Thủ tướng phê duyệt theo 3 cấp độ, gồm thị trường phát điện cạnh tranh, bán buôn cạnh tranh và bán lẻ cạnh tranh. Trong đó, thị trường phân phối và bán buôn cạnh tranh đã cơ bản hoàn thiện. Còn thị trường bán lẻ điện cạnh tranh bắt đầu thí điểm từ năm 2021 và thực hiện từ năm 2024. "Đến năm 2024, cơ chế này có tăng, giảm theo đúng kinh tế thị trường. Nhà nước chỉ quản lý các phí của hệ thống truyền tải và phân phối, còn hiện nay chưa làm được điều đó", ông nói.

CẨM THẠCH