BizLIVE -

Từ ngành thời trang cho đến chế biến thực phẩm hay dược phẩm, nhiều doanh nghiệp đã áp dụng mô hình sản xuất tức thời để tồn tại, nhưng giờ đây, họ đương đầu với quá nhiều khó khăn do cách làm đó.

Thế giới hiện đại đã thay đổi quá nhiều, Toyota được coi như “nhà sáng lập” ra tiến bộ mới nhất đem lại hiệu quả công nghiệp.
Toyota khai sinh mô hình sản xuất tức thời 
Theo New York Times, hãng xe Nhật này đi đầu trong việc tạo lập ra mô hình sản xuất tức thời (Just in Time), theo đó, các phụ tùng được chuyển đến nhà máy khi chúng được cần đến, chính vì vậy nhà máy sẽ không cần phải dự trữ linh kiện, phụ tùng.
Trong vòng một thế kỷ qua, cách tiếp cận này đã trở nên phổ biến trong hoạt động sản xuất kinh doanh toàn cầu nhiều ngành nghề chứ không chỉ có ô tô. Từ ngành thời trang cho đến chế biến thực phẩm hay dược phẩm, nhiều doanh nghiệp đã áp dụng mô hình này để tồn tại, chính vì vậy họ có thể nhanh chóng thích ứng với nhu cầu của thị trường cùng lúc đó cũng cắt giảm chi phí.
Tuy nhiên, nhiều diễn biến bất thường trong năm qua đã “thách thức” mô hình dự trữ hàng tồn kho kiểu này, đúng lúc nó khiến cho nhiều người lo sợ rằng một số ngành có thể đã “đi quá xa” trong thực hiện mô hình nói trên, chính vì vậy khiến họ dễ chịu tổn thương từ khả năng chuỗi cung ứng bị gián đoạn. Đại dịch Covid-19 đã ảnh hưởng nặng nề đến hoạt động của các nhà máy và gây hỗn loạn ngành vận tải toàn cầu, nhiều nền kinh tế khắp thế giới chịu ảnh hưởng nặng nề từ tình trạng thiếu nguồn cung linh kiện, phụ tùng, từ hàng điện tử cho đến gỗ hay quần áo.
Khi mà kinh tế toàn cầu đang có quá nhiều biến động, mô hình sản xuất tức thời dường như đang không còn nhiều tính ứng dụng.
“Chuỗi cung ứng rõ ràng đã gặp trục trặc. Trong cuộc chiến để có được chi phí thấp nhất, chúng tôi đã dồn rủi ro quá nhiều vào một cách thức sản xuất và đã đến lúc thực sự cần phải thay đổi”, chuyên gia về thương mại quốc tế tại trường kinh doanh Harvard, ông Willy C. Shih, nhấn mạnh.
Minh chứng lớn nhất cho việc quá phụ thuộc vào mô hình sản xuất tức thời có thể thấy trong chính ngành khai sinh ra nó: ngành ô tô giờ đây đang chật vật khi mà chip máy tính thiếu tồi tệ, các phụ tùng ô tô quan trọng nhất chủ yếu được sản xuất tại châu Á. Nếu không có đủ chip, nhiều nhà máy sản xuất ô tô tại nhiều nước, từ Ấn Độ cho đến Mỹ hay Brazil đều đã bị buộc phải dừng chuỗi cung ứng.
Tuy nhiên mức độ và quy mô của tình trạng thiếu hụt hiện nay giờ đã lên đến mức độ mà nó làm lộ ra mô hình sản xuất tức thời đã chi phối cả nhiều mặt của cuộc sống thường ngày. Điều này lý giải tại sao Nike và nhiều thương hiệu thời trang khác chật vật trong việc cung cấp hàng cho các đại lý bán lẻ. Nhiều công ty xây dựng cũng đương đầu với rất nhiều khó khăn trong việc mua đủ sơn hay nhiều loại vật liệu xây dựng khác.
Cũng chính bởi mô hình này dẫn đến tình trạng khan hiếm thiết bị bảo hộ cá nhân hồi đầu đại dịch Covid-19, nhiều người làm việc ở tuyến đầu của ngành y tế đã không thể có đủ trang thiết bị cần thiết phục vụ công việc.
Từ cuộc cách mạng cho đến cuộc khủng hoảng
Mô hình sản xuất tức thời từng được coi như cuộc cách mạng trong thế giới kinh doanh. Khi duy trì hàng tồn kho ở mức thấp, nhiều nhà bán lẻ lớn đã có thể sử dụng không gian để trưng bày thêm nhiều loại hàng hóa khác. Mô hình này cho phép nhiều nhà sản xuất có thể cá biệt hóa kho hàng của họ tùy theo nhu cầu của doanh nghiệp. Mô hình cũng cho phép cắt giảm chi phí đáng kể cùng lúc đó giúp nhiều doanh nghiệp nhanh chóng chuyển sang các sản phẩm mới.
Hàng loạt lợi ích thu về kể trên đã giúp các doanh nghiệp hưởng lợi, nó khuyến khích cho sự đổi mới và phát triển thương mại. Nó đảm bảo rằng mô hình JIT sẽ vẫn được duy trì trong khoảng thời gian dài sau khi cuộc khủng hoảng hiện tại qua đi. Cách tiếp cận trên cũng làm giàu cho nhiều cổ đông bằng cách mang đến nguồn tiền tích lũy mà sau đó được phân phối dưới hình thức cổ tức hoặc mua lại cổ phiếu.
Dù vậy, tình trạng khó khăn hiện tại cũng khiến nhiều người hoài nghi về việc có phải nhiều công ty đã phân phối lợi nhuận quá nhanh hay giảm hàng tồn kho, vì vậy họ đã không chuẩn bị đầy đủ cho những khó khăn trước mắt.
“Đó là những khoản đầu tư mà họ đã không chịu bỏ ra”, chuyên gia kinh tế tại đại học Massachusetts, ông William Lazonick, nhấn mạnh.
Trong bối cảnh nguồn cung chip toàn cầu quá thiếu hụt gây tổn hại đến ngành sản xuất, hãng sản xuất chip của Mỹ Intel đã lên kế hoạch dành 20 tỷ USD để xây dựng nhà máy mới ở Arizona. Tuy nhiên, mức tiền này thấp hơn con số 26 tỷ USD mà Intel từng chi ra để mua lại cổ phiếu trong năm 2018 và 2019 trong khi lẽ ra công ty nên dùng số tiền này để tăng năng lực sản xuất và bổ sung hàng tồn kho, ông Lazonick phân tích.
Nhiều chuyên gia phân tích cho rằng cuộc khủng hoảng hiện tại sẽ thay đổi cách thức hoạt động của các doanh nghiệp, nhiều công ty sẽ buộc phải trữ hàng tồn kho nhiều hơn và củng cố quan hệ với các nhà cung cấp như công cụ ngăn ngừa rủi ro. Thế nhưng nhiều người cũng lo ngại rồi mọi chuyện sẽ trở lại như cũ, doanh nghiệp lại đua nhau giảm chi phí bằng mọi giá và rồi quên đi những gì đang diễn ra hiện nay.

NGỌC DIỆP