BizLIVE -
Tác động của COVID-19 trở nên cá biệt và kéo dài choán lấy chỉ báo này, song cũng chính là tác động phải dè chừng đến vấn đề liên quan…
Một chỉ báo thống kê có đang trở nên nguy hiểm?
Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng hàng tháng so với cùng kỳ năm trước (Đơn vị: %; Nguồn: GSO)
Bên cạnh kết quả GDP quý 3/2021, một chỉ báo khác từ dữ liệu của Tổng cục Thống kê (GSO) cũng đáng chú ý khi đặt song song với giá trị chỉ báo cần tham khảo cho hoạt động của các ngân hàng thương mại (NHTM).
Cụ thể, theo GSO, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tháng 9/2021 ước tính giảm rất mạnh (-28,4%) so với cùng kỳ năm trước.
Mức độ trên không bất ngờ, thậm chí có phần cải thiện một chút so với tháng liền trước (-31,3%).
Diễn biến sụt giảm trên bắt đầu thể hiện từ tháng 5/2021 - tháng đầu tiên làn sóng COVID-19 thứ tư xảy ra. Nối tiếp sau đó, giãn cách xã hội mở rộng tại nhiều tỉnh thành trên cả nước. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng liên tiếp gãy sâu cho đến nay.
COVID-19 trở thành nguyên nhân chính yếu của chuỗi gãy sâu trên. Bởi trước khi có làn sóng thứ tư, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng vẫn có đà tăng trưởng, đặc biệt mạnh trong tháng 4/2021.
Cụ thể, trong tháng có dịp nghỉ lễ 30/4, chỉ báo trên tăng tới 30,9% so với cùng kỳ năm 2020. Tuy nhiên, ở đây có một điểm nhìn lại, yếu tố nền tham chiếu cùng kỳ năm 2020 có phần hạn chế khi đó là thời điểm cả nước vừa thực hiện giãn cách xã hội, COVID-19 có giai đoạn tác động sâu rộng đầu tiên.
Tính đến nay, chỉ báo tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cả nước đã có 5 tháng đứt gãy liên tiếp, đặc biệt mức độ gãy sâu 3 tháng gần đây.
Như trên, chuỗi đứt gãy này có tác động chính yếu bởi COVID-19 và giãn cách xã hội phủ rộng và kéo dài. Song, nó có phản ánh một cấu phần trong đó rằng thực tế người dân đã và đang buộc phải thắt chặt chi tiêu hay không?
Về cấu phần thống kê đơn thuần, tác động của đại dịch quá lớn, dữ liệu không diễn ra trong một bối cảnh hoặc trạng thái bình thường của nền kinh tế để bóc tách hoặc trả lời sát gần hơn cho câu hỏi trên.
Song, có một vấn đề liên quan: COVID-19 cũng chính là yếu tố tác động đến thu nhập của người dân/người tiêu dùng. Và đây là vấn đề hẳn các NHTM quan tâm.
Khẳng định đến nay đã được củng cố: COVID-19 không còn là tác động nhất thời, ngắn hạn nữa, mà trở thành vấn đề/áp lực kéo dài, khó lường đối với thu nhập của người dân, khách hàng vay vốn. Từ đây, mối liên hệ nữa là năng lực trả nợ và khả năng phát sinh nợ xấu.
Trong điều kiện bình thường, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng phản ánh sức mua, tiêu dùng của người dân. Nếu nó suy giảm kéo dài thì có thể nhìn đến vấn đề thu nhập, xu hướng thắt chặt chi tiêu trong nền kinh tế.
Liên quan nữa, sức chi tiêu đó gắn với một bộ phận người tiêu dùng tại Việt Nam đang vay nợ tại các NHTM. Mà bộ phận này đang ngày càng mở rộng một cách nhanh chóng.
Cụ thể, tín dụng tiêu dùng tại Việt Nam đã có những năm liên tục tăng trưởng bùng nổ trước khi COVID-19 xảy ra. Năm 2016 tăng trưởng tới 48%, năm 2017 là 36,07%, năm 2018 là 29,59%, năm 2019 là 19,49%.
Tốc độ trên đã xuống rất thấp trong “năm COVID đầu tiên”, khi dữ liệu cập nhật dù khá rời rạc từ Ngân hàng Nhà nước cũng cho thấy đến cuối tháng 8/2020 chỉ tăng 2,37% so với cuối 2019; và đến tháng 7/2021 chỉ tăng 6,37%.
Tăng trưởng tín dụng tiêu dùng hạ nhiệt nhanh. Một mặt COVID-19 tác động đến sức cầu và thu nhập của người vay; mặt khác, các NHTM chủ đồng hãm lại khi môi trường rủi ro bộc lộ.
Thế nhưng quy mô tín dụng tiêu dùng sau đà tăng trưởng cao trước đó đã kịp đẩy lên mức lớn. Theo BizLIVE tính toán trên cơ sở các dữ liệu thống kê của Ngân hàng Nhà nước, quy mô này đã lên tới gần 2 triệu tỷ đồng, cụ thể là 1,965 triệu tỷ đồng đến cuối tháng 7/2021.
Một nền kinh tế có người dân vay nợ nhiều lên, đặc biệt dồn và diễn ra trong một giai đoạn 3-4 năm, trong khi thu nhập và năng lực trả nợ bất ngờ bị COVID-19 đè lên và kéo dài, thì điểm tham chiếu tổng thể có thể nhìn sang chỉ báo tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng, cùng một cấu phần trong nợ xấu của các NHTM.
Nếu như chuỗi gãy sâu của tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng bị phủ bóng bởi COVID-19, thì nợ xấu tại các NHTM đã cho xu hướng tăng lên rõ ràng hơn, chỉ là chưa có dữ liệu bóc tách nợ xấu tín dụng tiêu dùng được công bố.
Ở một khía cạnh nữa, chuỗi đứt gãy của tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng còn phản ánh môi trường, điều kiện tạo thu nhập cho một bộ phận dân cư, người vay vốn trở nên hạn chế. Nói một cách đơn giản, họ không thể hoặc rất hạn chế nguồn thu, vòng quay tiền, khi không làm ăn được gì bởi giãn cách xã hội, đóng cửa hàng quán và dịch vụ, nghỉ việc, thất nghiệp…
Mối liên hệ với hoạt động NHTM ở đây cũng rất gần gũi. BizLIVE đã tham khảo danh mục chào bán, đấu giá các khoản nợ tại một số NHTM cho vay khách hàng cá nhân và tiêu dùng nhiều. Điểm dễ nhận thấy, dày đặc những khoản nợ từ 150 - 300 triệu đồng thế chấp ô tô, nhà cửa, căn hộ… đang xếp hàng xử lý.
Một điểm nữa, đối chiếu với danh mục chi tiết về giảm lãi suất cho vay mà Ngân hàng Nhà nước công bố vừa qua, có những trường hợp cho vay cá nhân tiêu dùng rất nhiều, đang chào bán rất nhiều khoản nợ để xử lý nợ xấu, nhưng mức giảm lãi suất cho vay lại rất ít, chỉ đếm trên đầu ngón tay đơn vị tỷ đồng cho tổng thể khách vay.
Ở mối quan hệ “cộng sinh”, giảm lãi suất cho vay cũng là một hướng giảm tải áp lực trả nợ cho khách hàng, giảm tải áp lực lên nợ xấu và chính là lợi ích của NHTM. Thế nhưng, như trên, khi mà chuỗi gãy sâu của tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đã thể hiện, nợ xấu tăng mạnh và nhanh lên song vẫn có những trường hợp chỉ giảm dăm ba tỷ đồng lãi vay trên tổng thể lượng lớn khách hàng như vậy.

MINH ĐỨC