BizLIVE - Mặc dù những cặp sở hữu chéo đã được đặt lên bàn nhưng Ngân hàng Nhà nước vẫn đang loay hoay với bài toán xử lý sở hữu chéo. Bởi sở hữu chéo không đơn thuần, đã thắt lại với nhau, thậm chí là thắt đúng luật cho nên không dễ xử lý.
Sở hữu chéo ngân hàng đang “giăng” như tơ nhện: Quản lý thế nào?
Ảnh minh họa.
Mặc dù những cặp sở hữu chéo đã được đặt lên bàn nhưng Ngân hàng Nhà nước vẫn đang loay hoay với bài toán xử lý sở hữu chéo. Bởi sở hữu chéo không đơn thuần, đã thắt lại với nhau, thậm chí là thắt đúng luật cho nên không dễ xử lý…

Ngày 1/11 tới, Quốc hội sẽ thảo luận về vấn đề tái cơ cấu nền kinh tế, trong đó có tái cơ cấu hệ thống ngân hàng. Trong đó, nhiều vấn đề như nợ xấu, sở hữu chéo, lợi ích nhóm… sẽ được thảo luận. Đặc biệt, vấn đề về sở hữu chéo đang được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm, nhất là làm thế nào để giải quyết được những cặp sở hữu chéo lũng đoạn và quản lý được nó.

Theo thống kê của Ngân hàng Nhà nước, hiện còn 5 ngân hàng thương mại có cá nhân sở hữu cổ phần vượt tỷ lệ 5% vốn điều lệ, 5 đơn vị có tổ chức nắm quá tỷ lệ 15% vốn và 8 ngân hàng thương mại mà nhóm cổ đông và người có liên quan sở hữu vượt tỷ lệ 20%.

Tuy nhiên, đến nay mới chỉ có 2 trường hợp sáp nhập và hợp nhất liên quan đến sở hữu chéo (SCB hợp nhất từ 3 ngân hàng, DaiABank sáp nhập HDBank). Hai trường hợp nữa là Southern Bank có kế hoạch sáp nhập Sacombank, MDB sáp nhập Maritime Bank được Ngân hàng Nhà nước chấp thuận về mặt chủ trương.

Sở hữu chéo đang “giăng” như tơ nhện

Sở hữu chéo là một hệ lụy của lịch sử, khi mà cách đây 20 năm, doanh nghiệp Nhà nước bắt đầu dùng tiền đầu tư vào ngân hàng A, ngân hàng B… Hệ thống chân rết này ngày càng lan tỏa khi làn sóng đầu tư vào ngân hàng của các doanh nghiệp nhà nước, các ngân hàng mua cổ phần của nhau…

Đơn cử, Vietcombank đang nắm cổ phần của MB, Eximbank, Phương Đông... Eximbank sở hữu cổ phần của Sacombank, VietABank… Còn các tập đoàn tổng công ty nhà nước hiện đang sở hữu lượng vốn lớn của ngân hàng. Theo thống kê của Bộ Tài chính đến hết năm 2013, giá trị đầu tư ngoài ngành của các tập đoàn nhà nước vào lĩnh vực ngân hàng chiếm trên 15.200 tỷ đồng.

Trong đó, Tập đoàn Dầu khí sở hữu 52% cổ phần PVcomBank và 20% của Oceanbank, Tập đoàn Điện lực (EVN) sở hữu 16% vốn điều lệ ABBank, VNPT nắm 9% vốn điều lệ Maritime Bank, Petrolimex nắm 40% cổ phần PG Bank, Tập đoàn Bảo Việt nắm lượng cổ phần chi phối tại BaoVietBank, Viettel năm 15% cổ phần của MB…

Theo Ủy ban Kinh tế Quốc hội, bản chất của sở hữu chéo là tốt và trên thế giới hệ thống ngân hàng vẫn tồn tại sở hữu chéo. Nhưng cần phải phân biệt rõ, sở hữu chéo nào là tích cực, sở hữu chéo nào đáng lo ngại.

Theo cơ quan này, có 3 nhóm sở hữu chéo tích cực, đó là, sở hữu của các ngân hàng thương mại nhà nước và ngân hàng thương mại nước ngoài tại các ngân hàng liên doanh; Cổ đông chiến lược nước ngoài tại các ngân hàng thương mại; Cổ đông tại các ngân hàng thương mại là các công ty quản lý quỹ.

Ngoài ra, có 3 nhóm sở hữu chéo đáng lo ngại, đó là, sở hữu của ngân hàng thương mại nhà nước tại các ngân hàng thương mại cổ phần; Sở hữu lẫn nhau giữa các ngân hàng thương mại cổ phần; Sở hữu ngân hàng thương mại cổ phần bởi các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước và tư nhân.

Về vấn đề này, theo ông Nguyễn Văn Giàu, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế, Trưởng Đoàn giám sát, sở hữu chéo, đầu tư chéo thiếu minh bạch, vốn điều lệ ở một số ngân hàng không phản ánh đúng thực chất, dẫn đến nguy cơ chi phối, thao túng hoạt động ngân hàng.

“Thực tế này tồn tại kéo dài nhiều năm, tiềm ẩn nhiều rủi ro và ảnh hưởng đến an toàn hoạt động của từng tổ chức tín dụng cũng như toàn hệ thống, gây cản trở đến quá trình cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng”, ông Giàu bình luận.

PGS. TS. Trần Hoàng Ngân, Phó Hiệu trưởng trường Đại học Kinh tế Tp.HCM,  cho biết, sở hữu chéo đang thắt lại với nhau, thậm chí còn thắt đúng luật nên việc xử lý không hề đơn giản.

Quản lý thế nào?

Theo một chuyên gia ngân hàng, những bộc lộ của hệ thống ngân hàng thời gian qua cho thấy, đa phần sở hữu chéo đang tồn tại ở Việt Nam có bóng dáng của lợi ích nhóm, lũng đoạn và nợ xấu cũng từ đó mà sinh ra. Vì vậy, để xử lý được sở hữu chéo, thì phải đi vào ngõ ngách của mọi ngân hàng để triệt tiêu lợi ích nhóm.

“Bầu Kiên chỉ mà một hiện tượng nhỏ trong hệ thống ngân hàng. Hiện còn nhởn nhơ ngoài xã hội rất nhiều bầu Kiên khác với quy mô có thể còn lớn hơn bầu Kiên đã bị bắt kia”, vị này bình luận.

Thực tế đó đang đặt ra cho cơ quan quản lý việc làm thế nào để kiểm soát được sở hữu chéo. Theo ông Ngân, để quản lý được sở hữu chéo, hiện Ngân hàng Nhà nước đang hoàn thiện các lĩnh vực pháp lý. Cụ thể hóa Luật của các tổ chức tín dụng về vấn đề quản lý các cổ đông.

“Đặc biệt, sắp tới sẽ bắt buộc các ngân hàng niêm yết trên thị trường chứng khoán và minh bạch thông tin về các quan hệ cổ đông của ngân hàng”, ông Ngân nhấn mạnh.

GS. Ngô Trí Long cũng đồng tình với quan điểm Ngân hàng Nhà nước nên buộc các ngân hàng thương mại có kế hoạch niêm yết. “Ngân hàng Nhà nước phải coi việc thúc đẩy các ngân hàng thương mại nhanh chóng niêm yết trên sàn chứng khoán là biện pháp để minh bạch hóa hoạt động của ngân hàng”, ông Long nói.

Cùng quan điểm này, TS. Cấn Văn Lực, cố vấn cấp cao Hội đồng quản trị BIDV, muốn xử lý sở hữu chéo, phải minh bạch hóa thông tin về tỷ lệ và đối tượng sở hữu. Để có thể công khai minh bạch thì hoặc là Ngân hàng Nhà nước buộc các ngân hàng phải niêm yết trên sàn chứng khoán tập trung hoặc phải công bố thông tin đầy đủ trong báo cáo thường niên.

“Để làm được điều này, bên cạnh việc yêu cầu các cổ đông lớn thoái vốn về đúng mức quy định, loại bỏ cổ đông không có năng lực tài chính... thì Ngân hàng Nhà nước cần phải quản lý chặt chẽ, yêu cầu các cổ đông lớn phải công khai minh bạch và phối hợp vơi các cơ quan chức năng để thanh tra giám sát thường xuyên”, ông Lực bình luận.

Về vấn đề này, ngay từ đầu năm Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cũng đã nhắc đến việc đưa các ngân hàng niêm yết trên sàn chứng khoán để quản lý cho dễ. Dù vậy, đến nay, vẫn chưa có một động thái chính thức nào từ phía Ngân hàng Nhà nước về việc “giục” các ngân hàng niêm yết trên sàn chứng khoán tập trung.

TRẦN GIANG