BizLIVE -

Có thể đã có những kỷ lục về thanh khoản trên HoSE trong thời gian vừa qua nếu hệ thống giao dịch của Sở này không thường xuyên nghẽn lệnh và ngân sách nhà nước từ khoản phí giao dịch (2 chiều mua/bán) thực tế có thể nhiều hơn.

Nghẽn lệnh trên HoSE làm thất thoát ngân sách nhà nước?

Chứng khoán trở thành kênh đầu tư vô cùng hấp dẫn, từ cuối năm 2020 đến nay thị trường thường xuyên chứng kiến những phiên giao dịch trên 15.000 tỷ đồng. Với việc lãi suất tiết kiệm vẫn duy trì ở mức thấp, định giá thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn “rẻ” so với khu vực và những triển vọng từ lợi nhuận của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường nhiều khả năng ghi nhận những kết quả tích cực trong quý đầu tiên năm 2021 và cả năm 2021 khiến dòng tiền đổ vào chứng khoán ngày càng nhiều và chưa có dấu hiệu dừng lại.

Đã có thời điểm nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán kỳ vọng mốc thanh khoản tỷ USD một phiên giao dịch. Kỳ vọng này không phải không có cơ sở tuy nhiên, mọi chuyện đã khác khi thị trường liên tục phải chứng kiến tình trạng nghẽn lệnh, cổ phiếu “tắc đường” khi giao dịch ở mức 13.000-15.000 tỷ đồng thậm chí có thời điểm “lệnh nghẽn” chỉ ít phút sau phiên ATO.

Nghẽn lệnh khiến thanh khoản khó bứt phá để có thể chinh phục ngưỡng đỉnh lịch sử 1.200 điểm, bằng chứng thị trường đã ghi nhận những phiên đi ngang, rung lắc trong phiên trong khoảng thời gian khá dài. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến nhà đầu tư trên thị trường mà còn tác động đến việc thu ngân sách nhà nước bởi thanh khoản không gia tăng, ngân sách hụt thu. Hiện Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HoSE) là đơn vị do Nhà nước nắm giữ 100% vốn do đó, phần lớn lợi nhuận từ HoSE sau khi nộp thuế và trích lập các quỹ sẽ được chuyển về Ngân sách Nhà nước.

Theo quy định hiện hành, nhà đầu tư khi giao dịch sẽ phải trả phí cố định là 0,03% cho Sở GDCK. Với thanh khoản thị trường thời gian qua thường chỉ đạt tối đa quanh ngưỡng 15.000 tỷ đồng, ước tính mỗi phiên HoSE thu về khoảng 9 tỷ đồng từ phí giao dịch (từ 2 chiều mua/bán).

Ước tính với thanh khoản tăng thêm 1.000 tỷ đồng, HoSE sẽ thu về thêm 0,6 tỷ đồng mỗi phiên trong khi tình trạng nghẽn lệnh này đã xảy ra trong suốt 3 tháng qua.

Nếu như thanh khoản tăng thêm được khoảng 30% so với hiện tại lên 20.000 tỷ/phiên thì mỗi năm tiền phí HoSE thu được vào khoảng 3.000 tỷ đồng - tương ứng nguồn thu ngân sách từ lợi nhuận của HoSE tăng thêm cũng như tiền thuế thu nhập nghiệp sẽ thêm vài trăm tỷ đồng.

Nguồn thu của HoSE chủ yếu đến từ việc thực hiện thu phí trên giá trị giao dịch của nhà đầu tư. Theo báo cáo tài chính 6 tháng đầu năm 2020, HoSE ghi nhận doanh thu đạt 382 tỷ đồng, tăng 17% so với cùng kỳ trong đó dịch vụ giao dịch chứng khoán chiếm 85% tổng doanh thu, còn lại là các giao dịch niêm yết và hoạt động nghiệp vụ khác. Lợi nhuận trước thuế cũng tăng 19% so với cùng kỳ, đạt 238 tỷ đồng tương ứng bình quân mỗi ngày HoSE lãi khoảng 1,3 tỷ đồng.

Diễn biến của thị trường chứng khoán đặc biệt về mặt thanh khoản có ảnh hưởng đáng kể đối với kết quả kinh doanh của HoSE những năm qua.

Sự khởi sắc của thị trường trong giai đoạn cuối năm 2017 đầu năm 2018 khi VN-Index lên đỉnh lịch sử 1.200 điểm kéo theo thanh khoản được cải thiện đáng kể. Giá trị khớp lệnh trung bình mỗi phiên trên HoSE năm 2018 lên đến 5.570 tỷ đồng, tăng gần 33% so với năm trước. Nhờ đó, HoSE cũng ghi nhận kết quả kinh doanh kỷ lục kể từ khi thành lập với 934 tỷ đồng doanh thu và 652 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế, tương ứng tăng 18% và 22% so với năm trước.

Tuy nhiên, thanh khoản đã có dấu hiệu hạ nhiệt một năm sau đó khi giá trị giao dịch trung bình mỗi phiên giảm 26% xuống còn 4.120 tỷ đồng trong năm 2019 do thị trường gần như chỉ đi ngang sau khi rơi sâu từ đỉnh và không tạo được con sóng nào thực sự đáng kể. Kéo theo đó, doanh thu của HoSE giảm 31% xuống 714 tỷ đồng trong khi lợi nhuận cũng đi lùi gần 38%, đạt 474 tỷ đồng.

HNX thử nghiệm tạo bảng điện mới cho các chứng khoán của HoSE

Sau 1 tuần đưa ra liên tiếp 2 thông tin: HoSE đang tham khảo việc nâng lô tối thiểu lên 1000 cổ phiếu và đề xuất việc ngừng huỷ, sửa lệnh và đều gặp nhiều ý kiến trái chiều của nhà đầu tư, đến thời điểm này HoSE chưa đưa ra phương án “chữa cháy” nào khác cho tình trạng nghẽn lệnh.

Phía HNX, đơn vị đang được Uỷ ban Chứng khoán nhà nước giao tiếp nhận xử lý cho doanh nghiệp giao dịch cổ phiếu niêm yết từ HoSE sang HNX, mà không xem xét lại hồ sơ theo quy trình niêm yết mới.

HNX mới gửi thông báo tới các CTCK thành viên về việc thử nghiệm tạo bảng điện mới cho các chứng khoán của HoSE. Bảng điện này vẫn tuân thủ theo các quy định giao dịch của HoSE như kết cấu phiên, biên độ, loại lệnh, bước giá, hay lô giao dịch. Cách thức giao dịch tương đồng với HoSE, dù việc định danh số chứng khoán này sẽ thuộc sàn HNX. Việc kết nối, đặt lệnh, nhận kết quả, thanh toán sẽ được điều hướng từ các CTCK vào hệ thống của HNX.

Bên cạnh đó, HNX cũng đã chuẩn bị xong dự thảo tài liệu đặc tả về quy trình và công nghệ gửi tới các CTCK thành viên để cùng nghiên cứu và phối hợp thử nghiệm. Hiện chỉ còn chờ các CTCK chỉnh sửa hệ thống phần mềm để thử nghiệm kết nối giao dịch với HNX.

BẢO VY